Harilaos Trikupis

Trikupis lindi në Nafplio, atëherë kryeqyteti i Greqisë, më 11 korrik 1832. I ati, Spiridon Trikupis, ishte politikan, diplomat dhe historiani i parë i madh i Revolucionit grek; e ëma vinte nga familja Mavrokordatos. Studioi drejtësi në Paris dhe pastaj hyri në legatën greke në Londër, ku i ati ishte ambasador. Kaloi shumë vite në Angli, e admiroi sistemin e saj parlamentar dhe më 1864 mori pjesë në bisedimet me të cilat Britania ia dorëzoi Greqisë Ishujt Jonianë.

I kthyer në Athinë, hyri në parlament në vitet 1860. Momenti i tij erdhi më 29 qershor 1874, kur gazeta Οι Καιροί (Kerí) botoi artikullin e tij «Τις πταίει;» (Kush e ka fajin?). Aty fajësonte vetë mbretin Gjergji I për kaosin politik të vendit, sepse vazhdonte të emëronte qeveri pa shumicë. Trikupisi u arrestua për pak kohë, por më 1875 mbreti pranoi parimin e «δεδηλωμένη», besimit të deklaruar të parlamentit, dhe e emëroi kryeministër.

Drejtoi qeverinë shtatë herë, me mandatet më të gjata më 1882–1885 dhe 1886–1890, dhe zhvilloi një duel të gjatë me rivalin e tij Theodhoros Dhelijanis. Pas falimentimit shtetëror të 1893-shit dhe një humbjeje të rëndë në zgjedhjet e 1895-s, ku humbi edhe vendin e vet, u largua nga Greqia. Vdiq në Kanë, në jug të Francës, më 1896. Nuk u martua kurrë; e motra Sofia ishte shoqëruesja dhe mbështetja e tij gjithë jetën.

Trikupisi donte që Greqia të bëhej një shtet modern evropian dhe besonte se për këtë duheshin dy gjëra: qeverisje parlamentare e ndershme dhe infrastrukturë. Të parën e arriti me «Τις πταίει;» dhe δεδηλωμένη-n, që mbetet edhe sot parim i Kushtetutës greke: një qeveri duhet të ketë besimin e shumicës së parlamentit.

E dyta ishte programi i tij i madh i punëve publike. Kur erdhi në pushtet, Greqia nuk kishte pothuajse fare hekurudha dhe pak rrugë të mirëfillta. Nën qeveritë e tij u ndërtua një rrjet linjash hekurudhore nëpër Atikë, Peloponez dhe Thesali, u hapën shumë rrugë të reja, u përmirësuan portet dhe më 1882 filluan punimet e kanalit të Korintit, që u përurua më në fund më 1893. Riorganizoi administratën publike dhe ushtrinë dhe porositi anije luftarake moderne për flotën.

E gjithë kjo u pagua me taksa të rënda dhe hua të mëdha të huaja. Kundërshtarët e tij, të udhëhequr nga Dhelijanisi, e akuzonin se po e shtypte popullin me taksa, dhe kur kriza ekonomike ndërkombëtare goditi eksportet greke, mbi të gjitha rrushin e thatë, shteti nuk mundi më t’i paguante borxhet. Në dhjetor 1893 Greqia shpalli falimentimin, dhe thuhet se Trikupisi e njoftoi në parlament me fjalët «Δυστυχώς επτωχεύσαμεν» (Për fat të keq, falimentuam). Historianët dyshojnë nëse i përdori pikërisht këto fjalë, por shprehja mbeti në gjuhë dhe u rikthye në të gjitha faqet e para gjatë krizës së borxhit të 2010-s.

Trikupisi kujtohet si modeli i burrit të shtetit serioz e reformator, dhe politikanë grekë të çdo partie ende i referohen. Emri i tij është mbi Γέφυρα Χαρίλαος Τρικούπης, urën Rio–Antirio mbi gjirin e Korintit, të përuruar më 2004, që lidh Peloponezin me Greqinë Qendrore perëndimore pranë Mesolongjit, qytetit të familjes së tij. Rrugë me emrin Χαριλάου Τρικούπη përshkojnë Athinën dhe pothuajse çdo qytet grek, dhe një statujë e tij qëndron pranë ndërtesës së Parlamentit të Vjetër në Athinë. Në tekstet shkollore të historisë «Τις πταίει;» dhe δεδηλωμένη janë tema të rregullta, dhe «Δυστυχώς επτωχεύσαμεν» është një shprehje që e di çdo grek dhe e përdor me humor të hidhur sa herë që mbarojnë paratë.

• I ati, Spiridon Trikupis, ishte gjithashtu kryeministër dhe shkroi historinë e parë të madhe të Revolucionit grek.
• Artikulli që e bëri të famshëm, «Τις πταίει;», u botua më 1874 dhe i solli një arrestim të shkurtër.
• Kanali i Korintit filloi nën qeverinë e tij më 1882 dhe u përurua më 1893, në të njëjtin vit me falimentimin.
• Në zgjedhjet e 1895-s humbi jo vetëm pushtetin, por edhe vendin e vet në parlament.