Jannis Papaioanu

Papaioanu lindi në vitin 1913 në Kios (Κίος, sot Gemlik në Turqi), një qytet i vjetër grek në bregun jugor të Detit të Marmarasë. Në vitin 1922, kur ushtria greke u shemb në Azinë e Vogël, popullsia greke e Kiosit u detyrua të largohej, dhe djali nëntëvjeçar erdhi në Greqi me familjen e tij mes më shumë se një milion refugjatëve. Si shumica e tyre, ata mbërritën pothuajse pa asgjë dhe nisën nga e para në lagjet e varfra të kryeqytetit, duke u vendosur në Cicifies, buzë detit mes Athinës dhe Pireut.

Pikërisht në lagjet e refugjatëve të Athinës dhe Pireut mori formë rebetikoja në vitet 1920 dhe 1930, si takim i muzikës së kafeneve të Smirnës dhe Kostandinopojës me këngët e botës së nëndheshme të Pireut. Papaioanu u rrit në atë botë. Mësoi buzukin i ri, i ra në taverna dhe nga fundi i viteve 1930 filloi të regjistronte. Iu desh të punonte nën censurën e diktaturës së Metaksasit (1936–1941), e cila ndalonte këngët për hashashin dhe botën e nëndheshme, dhe si kolegët e tij iu kthye këngëve të dashurisë dhe skenave të jetës së qytetit.

Vitet e tij më të frytshme ishin vitet 1940 dhe 1950, pas Pushtimit, kur rebetikoja u bë kënga popullore e gjithë vendit dhe këngëtarët e mëdhenj të kohës regjistruan muzikën e tij. Vazhdoi të kompozonte dhe të performonte deri në vitin 1972, kur vdiq në një aksident rrugor duke u kthyer në shtëpi nga puna në agim.

Papaioanu i përket brezit që e çoi rebetikon nga strofkat e hashashit të viteve 1930 te publiku i gjerë i viteve të pasluftës. Si buzukxhi admirohej për stilin e tij të pastër dhe shprehës në traditën klasike me tri korde të dyfishta; si kompozitor shkroi një numër të madh këngësh në ritmet kryesore të vallëzimit të rebetikos, ζεϊμπέκικο (zejbekiko), χασάπικο (hasapiko) dhe τσιφτετέλι (çifteteli).

Temat e tij janë ato të të varfërve të qytetit: dashuria dhe xhelozia, nata dhe taverna, dinjiteti i μάγκας, burrit të shkathët të lagjes, dhe nën gjithçka kujtimi i çrrënjosjes. Πριν το χάραμα (Para agimit) është kënga që e njohin shumica; vetë titulli i saj kujton orët e fundit të një nate në tavernë, kur muzika vazhdon deri në agim. Πέντε Έλληνες στον Άδη (Pesë grekë në Had) ishte një tjetër sukses i madh, ndërsa Μοδιστρούλα (Rrobaqepësja e vogël), Καπετάν Αντρέας Ζέππος (Kapiten Andreas Zepos) dhe Φοβάμαι μη σε χάσω (Kam frikë se mos të humbas) janë klasike të zhanrit. Në pjesën instrumentale Σούρουπο στις Τζιτζιφιές (Muzg në Cicifies) mund të dëgjohet mënyra e tij e të rënit.

Shumë nga këngët e tij këndohen sot pa e ditur njerëzit se kush i ka shkruar, që është fati i një pjese të madhe të rebetikos. Për specialistët, megjithatë, Papaioanu qëndron krahas Vamvakarisit dhe Cicanisit si një nga kompozitorët që i dhanë zhanrit formën e tij klasike.

Për të njohur Papaioanun, dëgjoni një regjistrim të Πριν το χάραμα dhe pastaj shkoni në një ρεμπετάδικο, një tavernë me rebetiko live, ku këngët e tij janë pjesë e repertorit standard; muzikantët atje do t'i njohin, edhe nëse publiku nuk e di emrin e kompozitorit. Këngët e tij gjenden në shumicën e antologjive të rebetikos klasike dhe u rizbuluan nga një brez më i ri gjatë ringjalljes së rebetikos në vitet 1970 dhe 1980. Në Nea Kios, pranë Argosit, kujtimi i Kiosit të vjetër mbahet ende gjallë. Jeta e tij është gjithashtu një hyrje e mirë në historinë e refugjatëve të vitit 1922, e cila formësoi muzikën moderne greke.

• Lindi në Kios, sot Gemlik në Turqi, dhe erdhi në Greqi si refugjat në moshën nëntë vjeç.
• Një qytet i tërë në Peloponez, Nea Kios pranë Argosit, u themelua nga refugjatë nga vendlindja e tij.
• Si rebetët e tjerë, iu desh t'i përshtaste këngët e tij me censurën e diktaturës së Metaksasit, e cila ndalonte këngët për hashashin.
• Shumë grekë dinë t'i këndojnë këngët e tij pa e ditur emrin e tij.