Konstandinos Parthenis

Parthenis lindi në Aleksandri të Egjiptit më 10 maj 1878, në komunitetin e begatë grek të qytetit. Nga 1895 deri më 1903 studioi pikturë në Akademinë e Arteve të Bukura të Vjenës, kur qyteti gjallonte nga lëvizja e Secesionit të Gustav Klimtit dhe dashuria e saj për dekorimin, sipërfaqet e rrafshëta dhe figurat simbolike. Erdhi në Athinë më 1903, por atje arti grek mbizotërohej ende nga realizmi i piktorëve të formuar në Mynih, si Gizisi dhe Litrasi, dhe vepra e tij u duk e çuditshme.

Rreth vitit 1909 shkoi në Paris, ku zbuloi postimpresionistët dhe piktorët e grupit Nabis, dhe paleta e tij u bë më e çelët e më e lirë. I kthyer në Greqi, kaloi disa vjet në Korfuz duke pikturuar ullishtat dhe bregdetin e tij, dhe më 1917 ishte ndër themeluesit e grupit Τέχνη (Arti), që bashkoi artistë që donin një art grek modern.

Emërimi i tij si profesor në Shkollën e Arteve të Bukura të Athinës ishte në vetvete një betejë: kandidatura e tij e parë, më 1923, u refuzua, dhe u emërua vetëm më 1929, me një ligj të posaçëm; për gati dy dekada studioja e tij ishte vendi ku modernistët e rinj të Brezit të viteve '30 mësuan të pikturonin. Pasi dha dorëheqjen nga Shkolla më 1947, jetoi në një vetmi gjithnjë e më të madhe; i paralizuar dhe i varfër në vitet e fundit, vdiq në Athinë më 25 korrik 1967.

Një pikturë e Parthenisit njihet menjëherë. Figurat janë të gjata e të holla, konturet hiqen me një vijë të fortë e të rrjedhshme, ngjyrat janë të zbehta, blu të argjendta, rozë dhe okër, dhe gjithçka duket e ndriçuar nga brenda. Hapësira është e rrafshuar, si në një ikonë bizantine ose në një afresk, dhe trupi i njeriut humbet peshën. Ai mori ide nga Vjena dhe Parisi, por i përzjeu me atë që e shihte si thelbësisht greke: dritën e kthjellët të Egjeut, qetësinë e skulpturës antike dhe shpirtërorësinë e pikturës bizantine.

Temat e tij janë shumë të larmishme. Ka vepra fetare si Ευαγγελισμός (Ungjillëzimi, rreth 1910–1911), peizazhe të Korfuzit dhe të Atikës, dhe skena mitologjike, mbi të gjitha piktura me Ηρακλής (Herakliun) në një botë ëndërrimtare që vallëzon; Ο Ηρακλής μάχεται με τις Αμαζόνες (Herakliu lufton me Amazonat) fitoi një medalje ari në Ekspozitën Ndërkombëtare të Parisit më 1937. Piktura e tij më e famshme, Η Αποθέωση του Αθανασίου Διάκου (Apoteoza e Athanasios Diakosit, e përfunduar më 1933), e tregon heroin e 1821-shit jo si martir në hell, por si një figurë të ndritshme që ngrihet drejt qiellit, e rrethuar nga prani simbolike.

Parthenisin e interesonte më pak të tregonte një histori sesa të krijonte harmoni dhe dritë shpirtërore, dhe kjo e bëri kaq të rëndësishëm: ai tregoi se një piktor grek mund të ishte modern pa pushuar së qeni grek.

Vendi më i mirë për ta njohur Parthenisin është Galeria Kombëtare në Athinë, që zotëron një grup të madh veprash të tij, shumë prej tyre dhuratë e së bijës, Sofias; vetë Apoteoza e Athanasios Diakosit i përkiste për dekada koleksionit të bankierit Spiros Loverdos dhe u shit në ankand në Paris më 2021. Historitë greke të artit e konsiderojnë pikënisjen e modernizmit grek, dhe piktorë të Brezit të viteve '30, mes tyre Janis Tsaruhis dhe Nikos Engonopulos, studiuan në studion e tij në Shkollën e Arteve të Bukura. Shikoni një nga peizazhet e tij pranë një pikture realiste të Litrasit ose të Gizisit, dhe do të shihni në çast se çfarë ndryshoi në artin grek në shekullin e njëzetë.

• Lindi në Aleksandri, si poeti Kavafis, dhe u formua në Vjenë në kohën e Klimtit dhe të Secesionit.
• Kandidatura e tij e parë për një katedër në Shkollën e Arteve të Bukura u refuzua më 1923; u emërua më 1929 vetëm me një ligj të posaçëm.
• Tsaruhisi dhe Engonopulosi, dy nga piktorët grekë më të njohur të shekullit të njëzetë, ishin nxënësit e tij; edhe Moralisi kaloi disa muaj në studion e tij.