Zaharias Papantoniu

Papantoniu lindi më 1877 në Karpenis, një qytet i vogël i rrethuar nga pyjet e bredhit dhe majat e larta të Evritanisë, në Greqinë Qendrore. Malet e fëmijërisë e shoqëruan gjithë jetën dhe u bënë skena e librit të tij më të famshëm. I ri u vendos në Athinë, ku filloi të shkruante për gazeta dhe revista letrare; botoi poezi, prozë të shkurtër dhe recensione, dhe shpejt u bë i njohur si kritik i mprehtë dhe elegant.

Nga 1908 deri në 1910 jetoi në Paris si korrespondent i gazetës athinase Εμπρός, duke shkruar për jetën dhe artin francez, dhe u kthye me një njohje të gjerë të pikturës evropiane. Ishte një δημοτικιστής i bindur, përkrahës i greqishtes demotike, në luftën e gjatë të njohur si «γλωσσικό ζήτημα» (çështja e gjuhës) kundër katharevusës së ditur dhe arkaizuese.

Më 1917 qeveria e Eleftherios Venizelosit nisi një reformë që e solli greqishten demotike në klasat e para të shkollës fillore, e udhëhequr nga edukatorët Aleksandros Delmuzos, Dimitris Glinos dhe Manolis Triantafilidis. Papantoniut iu kërkua të shkruante një libër leximi, dhe rezultati ishte Τα ψηλά βουνά (1918). Më 1918 u emërua gjithashtu drejtor i Galerisë Kombëtare në Athinë, me të cilën mbeti i lidhur deri në vdekje. Më 1938 u zgjodh anëtar i Akademisë së Athinës. Vdiq në Athinë më 1 shkurt 1940.

Τα ψηλά βουνά (Malet e larta) tregon historinë e një grupi nxënësish që kalojnë një verë në mal me mësuesin e tyre. Larg qytetit ndërtojnë vetë kasollet, gatuajnë, ndajnë punët mes tyre, vendosin rregullat e tyre dhe mësojnë nga pylli, kafshët, barinjtë dhe moti. Çdo kapitull është një aventurë e vogël, dhe çdo aventurë mëson diçka: bashkëpunimin, përgjegjësinë, dashurinë për natyrën dhe fshatin grek. Gjuha është një demotike e thjeshtë dhe e gjallë, greqishtja e të folurit të përditshëm, e shkruar që fëmijët ta lexojnë me kënaqësi.

Kjo ishte revolucionare. Deri atëherë fëmijët grekë mësonin të lexonin nga libra në katharevusë, një gjuhë që nuk e flisnin në shtëpi. Librat e rinj të leximit, nga të cilët Τα ψηλά βουνά është më i famshmi, u sulmuan nga konservatorët si të rrezikshëm për fenë dhe kombin. Pas zgjedhjeve të vitit 1920 qeveria e re i tërhoqi nga shkollat. Libri u kthye më vonë në shkolla dhe që atëherë ribotohet vazhdimisht.

Papantoniu ishte gjithashtu një prozator i hollë, si në poezitë në prozë të Πεζοί ρυθμοί (Ritme në prozë, 1923), dhe për dekada një nga kritikët kryesorë të artit në Greqi, që shkruante në gazeta për pikturën greke dhe evropiane.

Τα ψηλά βουνά botohet ende, dhe shumë grekë të moshuar kujtojnë se e kanë lexuar në shkollë; për atë që mëson gjuhën është një libër i parë «i vërtetë» i natyrshëm, sepse greqishtja e tij është e qartë dhe e afërt me gjuhën e sotme. Në Karpenis e kujtojnë si shkrimtarin e qytetit, dhe malet përreth, Veluhi dhe pyjet e Evritanisë, janë pikërisht peizazhi i librit: një shëtitje atje është komenti më i mirë. Historitë e arsimit grek e përmendin gjithmonë bashkë me Delmuzosin, Glinosin dhe Triantafilidisin si pjesë e betejës që e bëri demotiken gjuhën e shkollave greke.

• Τα ψηλά βουνά (1918) ishte një nga librat e parë zyrtarë shkollorë grekë të shkruar në demotike dhe jo në katharevusë.
• Pas ndryshimit të qeverisë më 1920 libri u tërhoq nga shkollat, për t'u kthyer më vonë.
• U emërua drejtor i Galerisë Kombëtare në Athinë më 1918, në të njëjtin vit kur doli libri i tij i leximit.
• Malet e librit janë ato të Evritanisë së tij të lindjes, rreth Karpenisit.