Βασίλης Αλεξάκης

Ο Βασίλης Αλεξάκης γεννήθηκε στην Αθήνα στις 25 Δεκεμβρίου 1943 και μεγάλωσε στην Καλλιθέα· η οικογένειά του καταγόταν από τη Σαντορίνη. Το 1961, δεκαεπτά χρονών και χωρίς να ξέρει γαλλικά, πήγε στη Γαλλία με υποτροφία για να σπουδάσει δημοσιογραφία στη Λιλ. Γύρισε στην Ελλάδα γύρω στο 1964 για τη στρατιωτική του θητεία. Μετά το πραξικόπημα των συνταγματαρχών του 1967 έφυγε ξανά και το 1968 εγκαταστάθηκε στο Παρίσι, που έμεινε το κύριο σπίτι του για την υπόλοιπη ζωή του.

Στο Παρίσι εργάστηκε ως δημοσιογράφος και κριτικός βιβλίων, συνεργάστηκε για πολλά χρόνια με τη «Monde» και επίσης με τη «Croix» και το France Culture. Σχεδίαζε γελοιογραφίες και σκηνοθέτησε ταινίες μικρού μήκους. Το πρώτο του μυθιστόρημα, το «Le Sandwich», κυκλοφόρησε στα γαλλικά το 1974. Γύρω στο 1980 εξέδωσε το «Τάλγκο», το πρώτο βιβλίο που έγραψε στα ελληνικά· πούλησε πάνω από 200.000 αντίτυπα και μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο το 1984 από τον Γιώργο Τσεμπερόπουλο ως «Ξαφνικός έρωτας». Από τότε μετέφερε τα βιβλία του από τα γαλλικά στα ελληνικά και αντίστροφα, μεταφράζοντάς τα ή ξαναγράφοντάς τα ο ίδιος.

Στις διακρίσεις του περιλαμβάνονται το βραβείο Médicis το 1995, αρκετά βραβεία της Γαλλικής Ακαδημίας και το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος το 2004. Το 2017 το Πανεπιστήμιο Αθηνών τον ανακήρυξε επίτιμο διδάκτορα. Μοιραζόταν τον χρόνο του ανάμεσα στο Παρίσι, την Αθήνα και την Τήνο και πέθανε στην Αθήνα στις 11 Ιανουαρίου 2021, σε ηλικία 77 ετών.

Η γλώσσα είναι ο κύριος πρωταγωνιστής των ώριμων βιβλίων του Αλεξάκη. Στη «Μητρική γλώσσα» (1995) ο Παύλος, Έλληνας σκιτσογράφος που ζει στο Παρίσι, επιστρέφει στην Ελλάδα και προσπαθεί να ανακαλύψει τη σημασία του γράμματος Ε που κρεμόταν κάποτε στην είσοδο του ναού του Απόλλωνα στους Δελφούς. Η αναζήτηση γίνεται τρόπος να ξανασυνδεθεί με τη χώρα του, την οικογένειά του και την πρώτη του γλώσσα. Ο Αλεξάκης έγραψε το ελληνικό κείμενο και έκανε ο ίδιος και τη γαλλική εκδοχή, «La Langue maternelle», που κέρδισε το βραβείο Médicis.

Οι «Ξένες λέξεις» (2002) στρέφονται σε μια τρίτη γλώσσα: ο αφηγητής μαθαίνει σάνγκο, γλώσσα της Κεντροαφρικανικής Δημοκρατίας. Ο ίδιος ο Αλεξάκης έμαθε σάνγκο και ταξίδεψε στην Κεντρική Αφρική· σε συνέντευξη του 2008 είπε ότι βρίσκει στενό το πλαίσιο των δύο γλωσσών. Οι «Ξένες λέξεις» ήταν το πρώτο του μυθιστόρημα που μεταφράστηκε στα αγγλικά. Στο «μ.Χ.» (2007) ένας φοιτητής αρχαίας ιστορίας ερευνά τα μοναστήρια του Αγίου Όρους για λογαριασμό μιας πολύ ηλικιωμένης, πλούσιας κυρίας· το βιβλίο ασκεί κριτική στη δύναμη της Ορθόδοξης Εκκλησίας και κέρδισε το Μεγάλο Βραβείο Μυθιστορήματος της Γαλλικής Ακαδημίας. Το τελευταίο του μυθιστόρημα, «Το κλαρινέτο» (2015), θρηνεί τον φίλο και εκδότη του Jean-Marc Roberts, περιγράφοντας παράλληλα την Ελλάδα της οικονομικής κρίσης. Η ειρωνεία και το μαύρο χιούμορ διατρέχουν όλα αυτά τα βιβλία, μαζί με μια προσεκτική ματιά στις μεμονωμένες λέξεις.

Στην Ελλάδα ο Αλεξάκης διαβάζεται ως συγγραφέας που έφερε τη μετανάστευση και τη διγλωσσία στην ελληνική πεζογραφία, και τα ελληνικά βιβλία του κυκλοφορούν ακόμη. Είναι επίσης φυσικός οδηγός για όποιον μαθαίνει ελληνικά ως δεύτερη γλώσσα. Ξεκινήστε από τη δική του φράση στο πλαίσιο παρακάτω: η μητρική γλώσσα δεν είναι «η γλώσσα της μάνας» αλλά η γλώσσα του δρόμου, η τοπική γλώσσα. Βρείτε τη «μητρική γλώσσα» και την «ξένη γλώσσα» στο ελληνικό κείμενο της σελίδας. Έπειτα γράψτε τρεις προτάσεις για τη δική σας γλωσσική βιογραφία, για παράδειγμα: «Η μητρική μου γλώσσα είναι…» και «Έμαθα την πρώτη ξένη γλώσσα στο σχολείο». Τέλος, κοιτάξτε τα βασικά έργα και πείτε στα ελληνικά σε ποια γλώσσα γράφτηκε πρώτα ένα βιβλίο: «Το “Τάλγκο” γράφτηκε στα ελληνικά».

• Έφτασε στη Γαλλία στα δεκαεπτά χωρίς να μιλά γαλλικά και αργότερα κέρδισε σημαντικά γαλλικά λογοτεχνικά βραβεία.
• Έμαθε σάνγκο, γλώσσα της Κεντροαφρικανικής Δημοκρατίας, και την έκανε θέμα μυθιστορήματος.
• Το «Τάλγκο» έγινε ταινία το 1984 με τίτλο «Ξαφνικός έρωτας».
• Σε συνέντευξη του 2008 είπε ότι γράφει δύσκολα και στις δύο γλώσσες του.