Kiki Dimula

Vasiliki Radu lindi në Athinë më 6 qershor 1931 dhe jetoi në atë qytet gjithë jetën. Pasi mbaroi shkollën, në vitin 1949 hyri në Bankën e Greqisë si nëpunëse dhe qëndroi atje një çerek shekulli. Përmbledhja e saj e parë e vogël, Ποιήματα (Poezi), doli në vitin 1952, kur ishte njëzet e një vjeç; më vonë e mohoi si vepër rinore. Në vitin 1954 u martua me poetin Athos Dimulas, pesëmbëdhjetë vjet më të madh, i cili e nxiti dhe mbiemrin e të cilit ajo e mbajti si pseudonim. Patën dy fëmijë.

Librat e saj të hershëm, Έρεβος (Erebi, 1956), Ερήμην (Në mungesë, 1958) dhe Επί τα ίχνη (Në gjurmë, 1963), tërhoqën pak vëmendje. Kthesa erdhi me Το λίγο του κόσμου (Pak i botës, 1971), e ndjekur dhjetë vjet më vonë nga Το τελευταίο σώμα μου (Trupi im i fundit, 1981). Pas vdekjes së bashkëshortit në vitin 1985 lindi Χαίρε ποτέ (Tungjatjeta, kurrë, 1988), që fitoi Çmimin Shtetëror të Poezisë dhe e bëri të famshme shumë përtej rretheve letrare.

Që atëherë çdo libër i ri ishte ngjarje: Η εφηβεία της λήθης (Adoleshenca e harresës, 1994), Ενός λεπτού μαζί (Një minutë bashkë, 1998), Χλόη θερμοκηπίου (Bar sere, 2005) e të tjerë. Në vitin 2002 u zgjodh në Akademinë e Athinës, në vitin 2009 mori Çmimin Evropian të Letërsisë në Strasburg dhe në vitin 2010 Çmimin e Madh Shtetëror për veprën e jetës. Vdiq në Athinë më 22 shkurt 2020, në moshën tetëdhjetë e tetë vjeç.

Poezitë e Dimulës duken si shënime të shkurtra bisedore dhe dalin plot me kurthe. Mjeti i saj i preferuar është ta marrë gjuhën e gramatikës dhe të burokracisë fjalë për fjalë. Te Πληθυντικός αριθμός (Numri shumës), nga Το λίγο του κόσμου, ajo i lakon dashurinë dhe frikën si fjalë në një ushtrim shkollor: dashuria është emër, njëjës, «i gjinisë së pambrojtur». Te Σημείο αναγνωρίσεως (Shenjë dalluese) i drejtohet statujës së një gruaje me duar të lidhura dhe ngul këmbë ta quajë grua, jo statujë. Emrat abstraktë, mungesa, harresa, rastësia, kujtesa, ecin nëpër poezitë e saj sikur të ishin njerëz me punë dhe me humor.

Tema tjetër e saj e madhe është fotografia. Fotot e vjetra, me buzëqeshjet e ngrira dhe sfondet e humbura, i lejojnë të shkruajë për kohën pa thënë kurrë diçka solemne: njerëzit në foto kanë ikur, fotoja ka mbetur. Pas vitit 1985, zia bëhet një shoqe e përhershme, të cilën ajo më shumë e ngacmon sesa e vajton; Χαίρε ποτέ (Tungjatjeta, kurrë) luan me përshëndetjen «χαίρε» dhe fjalën «ποτέ» (kurrë).

Gjuha është greqishtja e përditshme e Athinës e përdredhur në nyje: një folje në kohën e gabuar, një mbiemër i ngjitur te emri i gabuar, një klishe e zbërthyer për të treguar kuptimin e saj të fshehur. Lexues që zakonisht nuk lexojnë poezi e citojnë; gjuhëtarët e studiojnë. Poezitë e saj të mbledhura u botuan si Ποιήματα në vitin 1998, dhe librat e mëvonshëm e ruajtën të njëjtin zë deri në fund, më të thatë e më të trishtë, por kurrë pompoz.

Dimula ishte një gjë e rrallë, një poete e vështirë që shiti dhjetëra mijëra kopje; librat e saj nga shtëpia botuese Ίκαρος gjenden në çdo librari greke. Poezi si Σημείο αναγνωρίσεως dhe Πληθυντικός αριθμός janë në antologjinë shkollore të liceut, dhe mësuesit i përdorin për të treguar se gramatika mund të jetë e gjallë. Regjistrimet ku ajo lexon poezitë e veta, me zë të ulët e ironik, gjenden lehtë në internet: dëgjojeni Πληθυντικός αριθμός me zërin e saj dhe pastaj lexojeni përsëri. Disa poezi janë kthyer në këngë, dhe vargje si «Ο έρωτας, όνομα ουσιαστικόν» citohen në kartolina e mure. Kur vdiq në vitin 2020, gazeta në gjithë Evropën botuan nekrologji, dhe për ditë të tëra grekët ndanë vargjet e saj në rrjetet sociale.

• Punoi në Bankën e Greqisë nga viti 1949 deri në vitin 1974: njëzet e pesë vjet duke numëruar paratë e të tjerëve ditën dhe duke shkruar për mungesën natën.
• Botoi librin e parë në moshën njëzet e një vjeç dhe më vonë refuzoi ta numëronte ndër veprat e saj.
• Në vitin 2002 u bë gruaja e tretë në histori e zgjedhur në Akademinë e Athinës, dhe poetja e parë grua.
• Poezia e saj Πληθυντικός αριθμός është një mësim gramatike: lakon dashurinë, frikën dhe kujtesën sipas numrit dhe gjinisë.