Konstandin Karatheodori

Karatheodori lindi në Berlin më 13 shtator 1873, në një familje të shquar greke të Konstandinopojës. I ati, Stefanos Karatheodoris, ishte diplomat osman me shërbim në Berlin dhe më vonë në Bruksel, kështu që djali u rrit në Belgjikë duke folur greqisht, frëngjisht dhe gjermanisht. Studioi në shkollën ushtarake të Brukselit dhe u bë inxhinier, dhe rreth vitit 1900 punoi për britanikët në ndërtimin e digave në Nil, në Egjipt. Atje, në kohën e lirë, lexonte matematikë, dhe vendosi ta ndryshonte jetën.

Gati njëzet e shtatë vjeç u regjistrua në Universitetin e Berlinit, pastaj kaloi në Gëtingen, kryeqyteti botëror i matematikës, ku mori doktoraturën më 1904 nën drejtimin e Herman Minkovskit. Ngjitja e tij ishte e shpejtë: pas postesh në Hanover, Breslau dhe gjetkë, më 1913 zuri vendin e Feliks Klajnit në Gëtingen, dhe në fund të Luftës së Parë Botërore kaloi në një katedër në Universitetin e Berlinit.

Më 1920 kryeministri Eleftherios Venizelos e ftoi të organizonte një universitet të ri grek në Smirnë, Universitetin Jonian. Karatheodori iu përkushtua projektit, por në shtator 1922 ushtria greke u mund në Azinë e Vogël dhe Smirna u dogj. Shpëtoi ç'mundi dhe erdhi në Athinë, ku dha mësim në Universitet dhe në Politeknik deri më 1924. Kur u themelua Akademia e Athinës më 1926, u bë një nga anëtarët e saj, në klasën e shkencave. Nga 1924 deri në vdekje ishte profesor në Mynih, ku kaloi vitet e nazizmit dhe luftën. Vdiq në Mynih më 2 shkurt 1950.

Matematika e Karatheodorit është abstrakte, por ndikimi i saj është kudo. Në njehsimin e variacioneve, degën që kërkon kurba dhe sipërfaqe që e bëjnë një madhësi sa më të vogël ose sa më të madhe, ai zhvilloi atë që sot quhet «rruga mbretërore» drejt kësaj fushe, të shtjelluar në librin e tij të vitit 1935. Në teorinë e masës, që përkufizon me rigorozitet gjatësinë, sipërfaqen dhe probabilitetin, metoda e tij për ndërtimin e një mase nga një masë e jashtme, e botuar në leksionet e tij për funksionet reale të vitit 1918, është qasja standarde që mësohet në çdo universitet; studentët e njohin si «kriteri i Karatheodorit» ose «teorema e zgjerimit e Karatheodorit». Ai dha gjithashtu kontribute themelore në analizën komplekse dhe në pasqyrimet konforme.

Jashtë matematikës së mirëfilltë, artikulli i tij i vitit 1909 për themelet e termodinamikës i dha ligjit të dytë një formë aksiomatike të bazuar në një parim të vetëm gjeometrik: pranë çdo gjendjeje të një sistemi ka gjendje që nuk mund të arrihen pa shkëmbim nxehtësie. Fizikanët e diskutojnë ende këtë «parim të Karatheodorit».

Më 1916, ndërsa Albert Ajnshtajni po përfundonte teorinë e përgjithshme të relativitetit, të dy burrat shkëmbyen letra për probleme të mekanikës dhe të njehsimit të variacioneve, një letërkëmbim që ruhet dhe studiohet ende nga historianët e shkencës. Karatheodori shkroi edhe greqisht dhe deri në fund e konsideroi veten një dijetar grek që rastësisht punonte në Gjermani.

Në Greqi Karatheodori është simbol i përsosmërisë greke në shkencë, dhe emri i tij del në tekstet shkollore të matematikës dhe në shkrime popullarizuese për shkencëtarët grekë. Në Komotini, në Thrakë, një muze kushtuar atij ekspozon librat, letrat dhe sendet e tij personale dhe është vend pelegrinazhi për matematikanët grekë. Akademia e Athinës, që e pati anëtar që nga themelimi i saj më 1926, e nderon si një nga shkencëtarët e mëdhenj grekë të kohëve moderne. Rrugë dhe shkolla në gjithë Greqinë mbajnë emrin e tij, Οδός Καραθεοδωρή. Çdo nxënës që studion matematikë ose fizikë në universitet do ta ndeshë emrin e tij në një tekst mësimor, shpesh pa e ditur se njeriu pas tij ishte grek.

• U përgatit si inxhinier dhe punoi në digat e Nilit para se të kalonte te matematika gati njëzet e shtatë vjeç.
• Më 1913 zuri vendin në Gëtingen të Feliks Klajnit, një nga matematikanët më të famshëm të kohës.
• Ajnshtajni i shkroi më 1916, ndërsa po përfundonte relativitetin e përgjithshëm.
• Universiteti grek që themeloi në Smirnë ishte gati të hapej kur qyteti u shkatërrua më 1922.