Stesikori

Tradita biografike e lashtë e vendos Stesikorin midis çerekut të fundit të shekullit VII dhe gjysmës së parë të shekullit VI p.e.s. Malcolm Davies dhe Patrick Finglass, botuesit e edicionit standard modern (2014), e datojnë veprimtarinë e tij kryesisht në gjysmën e parë të shekullit VI. Burime të lashta e lidhin me Himerën, qytet grek në bregun verior të Siçilisë, ndërsa të tjera përmendin Mataurin (Metaurin) në Italinë e Jugut; studiuesit ende diskutojnë nëse lindi në njërin dhe u shpërngul në tjetrin. Sipas traditës, emri i tij i vërtetë ishte Teisias, dhe Στησίχορος, afërsisht «ai që ngre korin», ishte një emër i dalë nga puna e tij me këngën korale. Shkrimet Stesichorus, Stesichoros dhe Stisichoros tregojnë të njëjtin poet.

Pak fakte të jetës së tij janë të sigurta, dhe shumica e historive për të u treguan shumë kohë pas vdekjes së tij. Më e famshmja tregohet nga Platoni në Φαῖδρος (Fedri): Stesikori humbi shikimin pasi foli keq për Helenën e Trojës, kuptoi shkakun, kompozoi një palinodi, një këngë që thotë të kundërtën, dhe menjëherë pa përsëri. Kjo është traditë e lashtë, jo ngjarje e dokumentuar. Disa dëshmi të lashta e lidhin gjithashtu me një qëndrim në Spartë, ku Helena nderohej. Me më shumë siguri mund të thuhet se ai punoi në qytetet greke të Perëndimit, në një gjuhë letrare dorike të pasur me fjalë homerike.

Dijetarët aleksandrinë e mblodhën poezinë e Stesikorit në 26 libra, por kanë mbijetuar vetëm rreth njëqind fragmente, shumica të shkurtra. Titujt tregojnë gamën e tij: Γηρυονηίς (Gerioneida), për Heraklin dhe përbindëshin me tre trupa Gerion; Ἰλίου Πέρσις (Shkatërrimi i Trojës) dhe Νόστοι (Kthimet) nga cikli trojan; një Ὀρέστεια (Oresteia); dhe Ἐριφύλη (Erifila) nga miti teban. Kritiku romak Kuintiliani shkroi se ai mbante me lirë peshën e poezisë epike. Poemat ishin të gjata: një papirus i Gerioneidës i botuar më 1967 (P.Oxy. 2617) ka në anë numrin e vargut 1300, megjithëse lexohen vetëm rreth 180 vargje. Një papirus në Lil, i botuar më 1976, ruan fjalimin e një nëne drejtuar bijve të saj Eteoklit dhe Polinikut; botuesit ia atribuan Stesikorit, por jo të gjithë studiuesit e pranojnë këtë.

Autorët e lashtë i atribuonin gjithashtu treshen e parë korale të strofës, antistrofës dhe epodës, që e kujton thënia τρία Στησιχόρου (të tria të Stesikorit). Poemat e tij më të diskutuara kanë të bëjnë me Helenën. Në Palinodi ai mohoi që ajo të kishte lundruar ndonjëherë për në Trojë: vargjet që citon Platoni fillojnë me «kjo histori nuk është e vërtetë». Në versionin e lidhur me Palinodinë, në Trojë shkoi vetëm një fantazmë (εἴδωλον) e Helenës. Ende diskutohet nëse ka pasur një Palinodi apo dy. Drama e Euripidit Ἑλένη (Helena) ndjek këtë version alternativ.

Stesikori lexohet sot në antologji greke të lirikës arkaike, përfshirë manualin në internet të Qendrës së Gjuhës Greke (Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας), që rendit fragmentin e palinodisë. Helena-fantazmë e tij jeton edhe në Ἑλένη të Euripidit. Provoni këtë: lexoni tri vargjet e cituara me përkthimin tonë në greqishten e re, pastaj shkruani dy fjali në greqishten e re. E para: Ο Όμηρος λέει ότι η Ελένη πήγε στην Τροία (Homeri thotë se Helena shkoi në Trojë). E dyta: Ο Στησίχορος, όμως, γράφει ότι δεν πήγε ποτέ (Stesikori, megjithatë, shkruan se ajo nuk shkoi kurrë). Pastaj shtoni një fjali që fillon me λέγεται ότι (thuhet se) për historinë e verbërisë. Niveli B2 përshkruan këtë ushtrim të përshtatur, jo leximin e pavarur të origjinalit të lashtë dorik.

• Sipas traditës, emri i tij i vërtetë ishte Teisias; Stesikori do të thotë afërsisht «ai që ngre korë».
• Një fragment papirusi i Gerioneidës mban numrin e vargut 1300.
• Palinodi vjen nga πάλιν (prapa, së prapthi) dhe ᾠδή (këngë): një këngë që thotë të kundërtën.
• Thënia e lashtë τρία Στησιχόρου (të tria të Stesikorit) i referohet strofës, antistrofës dhe epodës.