Epiharmi

Pothuajse gjithçka që dihet për Epiharmin vjen nga shkrimtarë që jetuan shumë më vonë se ai, dhe ata nuk pajtohen. Diogjen Laerti e quan njeri nga Kosi, bir i Helotalit, dhe tregon se u çua në Megarë të Sicilisë si foshnjë tremujore e më vonë u shpërngul në Sirakuzë. Leksiku bizantin i njohur si Suda e quan përkundrazi sirakuzan ose nga qyteti sicilian Krastos, dhe rendit edhe pretendime të tjera. Emri i njohur «Epiharmi i Kosit» pasqyron pra një traditë, jo një fakt të sigurt. E qartë është se karriera e tij i përkiste Sirakuzës, ku shkruante në greqishten vendore dorike.

Suda e vendos veprimtarinë e tij rreth gjashtë vjet para Luftërave Persiane, rreth vitit 485 p.e.s. Rrëfime të mëvonshme e lidhin me oborrin e sundimtarëve të Sirakuzës, sidomos të Hieronit, që priti edhe Eskilin. Tradita e lashtë e bëri nxënës të Pitagorës dhe autor maksimash mjekësore e filozofike. Megjithatë, që në antikitet Athenaiosi vinte re se disa poezi që qarkullonin me emrin e tij i kishin shkruar të tjerë, dhe studiuesit modernë i trajtojnë me kujdes shumë thënie të tilla. Diogjeni tregon se Epiharmi jetoi deri në nëntëdhjetë vjeç dhe se Sirakuza e nderoi me një statujë, epigrami i së cilës lavdëronte urtësinë e tij.

Epiharmi shkroi shumë drama në vargje. Suda përmend pesëdhjetë e dy, ose tridhjetë e pesë sipas një numërimi tjetër të lashtë, dhe sot njihen rreth dyzet tituj. Qendra e Gjuhës Greke dallon dy grupe të mëdha. Rreth gjysma parodizonte mite heronjsh si Herakliu dhe Odiseu. Të tjerat tregonin jetën e përditshme dhe tipa komikë, si parazitin që ha në tryezën e tjetrit dhe fshatarin e vrazhdë.

Në Ἥβας γάμος (Dasma e Hebës), që Athenaiosi e citon vazhdimisht, një gosti hyjnore dasme bëhet shkak për lista të gjata peshqish dhe frutash deti. Ὀδυσσεὺς αὐτόμολος (Odiseu dezertor) e vinte një hero homerik në një situatë komike. Γᾶ καὶ Θάλασσα (Toka dhe Deti) vinte në skenë një garë mes dy elementeve se cili jep më shumë të mira. Λόγος καὶ Λογίνα (Logosi dhe Logina) ruhet në copa edhe më të vogla dhe subjekti i saj është i paqartë.

Në Poetikën, Aristoteli shkroi se krijimi i subjekteve komike erdhi fillimisht nga Sicilia, duke përmendur Epiharmin dhe Formisin, dhe se Epiharmi jetoi shumë më herët se poetët komikë athinas Kionidi dhe Magneti. Humori i tij luante me idetë dhe gjuhën. Një «argument i rritjes» i famshëm pyet nëse një njeri që ndryshon është ende i njëjti person, kështu që një borxhli mund të pretendonte se nuk e ka më borxhin e djeshëm. Sipas historisë letrare të Qendrës, ai shmangte shakatë e trasha dhe sulmet ndaj personave të përmendur me emër.

Epiharmi lexohet sot në përmbledhje fragmentesh dhe në histori të teatrit grek, mes tyre historia letrare në internet e Qendrës së Gjuhës Greke. Ai ka rëndësi si një hallkë e hershme siciliane në historinë që të çon te komedia athinase e Aristofanit. Filloni me vargun e kësaj faqeje, që Polibi e quan «të thënë mirë nga Epiharmi», dhe lexoni me zë përkthimin në greqishten e re. Pastaj shkruani dy fjali në greqishten e re me të njëjtat fjalë: Πιστεύεις εύκολα. (Beson lehtë.) dhe Πιστεύεις εύκολα; (A beson lehtë?). Greqishtja e shënon pyetjen me «;» dhe me një intonacion tjetër, jo duke ndryshuar renditjen e fjalëve. Së fundi, përcillni këshillën: Ο Πολύβιος γράφει ότι, κατά τον Επίχαρμο, δεν πρέπει να πιστεύουμε εύκολα (Polibi shkruan se, sipas Epiharmit, nuk duhet të besojmë lehtë). Niveli B2 përshkruan materialin në greqishten e re të kësaj faqeje, jo leximin e pavarur të fragmenteve dorike.

• Teeteti i Platonit e quan Epiharmin majën e komedisë, ashtu si Homeri është maja e tragjedisë.
• Suda i atribuon shpikjen e shkronjave greke, pretendim që studiuesit modernë nuk e pranojnë.
• Shumë emra peshqish nga Dasma e Hebës janë ruajtur sepse Athenaiosi i citoi në një libër të gjatë për ushqimin.
• Diogjen Laerti thotë se Epiharmi jetoi deri në nëntëdhjetë vjeç.