Jorgos Theotokas

Theotokasi lindi në Kostandinopojë më 27 gusht 1905 në një familje greke të kamur; të dy prindërit ishin nga Kioja, dhe i ati kishte studiuar drejtësi. Fëmijërinë e kaloi në qytetin e madh kozmopolit, botën që do ta përshkruante te Λεωνής, dhe më 1922, vitin e katastrofës së Azisë së Vogël, familja u vendos në Athinë. Studioi drejtësi në Universitetin e Athinës dhe më pas vazhdoi studimet në Paris dhe Londër në fund të viteve 1920, vite që e hapën ndaj letërsisë dhe ideve evropiane.

I kthyer në Athinë, botoi Ελεύθερο πνεύμα më 1929 me pseudonimin Orestis Digjenis, dhe teksti e bëri zëdhënës të një brezi të ri letrar, atij të Seferisit, Elitisit, Venezisit dhe Kozma Politisit. Punoi si avokat, por shkrimi ishte jeta e tij: romane, tregime, drama, ese, libra udhëtimi dhe artikuj për politikën. Ishte demokrat dhe liberal i bindur, kundër diktaturës si nga e djathta ashtu edhe nga e majta, dhe pas Luftës Civile mbrojti pajtimin midis grekëve. Ishte dy herë drejtor i përgjithshëm i Teatrit Kombëtar, më 1945–46, menjëherë pas pushtimit, dhe sërish më 1952–53. Udhëtoi shumë, shkroi për Qipron dhe Shtetet e Bashkuara dhe mbajti ditar për shumë vite. Vdiq në Athinë më 30 tetor 1966, pak muaj para grushtit ushtarak të shtetit të prillit 1967 që e kishte frikë.

Ελεύθερο πνεύμα (Shpirt i lirë, 1929) është një ese e shkurtër dhe luftarake. Proza greke, pohonte Theotokasi, ishte e ngujuar në fshat dhe në përrallën popullore, në nostalgji dhe në grindjen e vjetër për gjuhën. Greqia kishte nevojë për shkrimtarë që të shikonin qytetin modern, Evropën, idetë dhe individin, duke mbetur njëkohësisht grekë. Eseja u lexua si një deklaratë pavarësie, dhe brezi që erdhi pas e përvetësoi si programin e vet.

Romani i tij Αργώ (Argo, dy vëllime, 1933 dhe 1936) është përpjekja e tij për romanin e madh grek modern: një tablo e gjerë e Athinës së viteve 1920, me një grup studentësh plot ëndrra politike, komunistë, nacionalistë dhe idealistë, që lundrojnë si Argonautët drejt një të ardhmeje që nuk e shohin dot. Λεωνής (Leonis, 1940) është më i shkurtër dhe më i butë: historia e një djali që rritet në Kostandinopojë gjatë Luftës së Parë Botërore, deri në fundin e asaj bote greke; faqe të tij gjenden në tekstet shkollore greke. Ιερά οδός (Rruga e shenjtë, 1950), që më vonë e plotësoi në romanin e madh Ασθενείς και οδοιπόροι (Të sëmurë dhe udhëtarë, 1964), ndjek shoqërinë greke gjatë pushtimit dhe Luftës Civile. Shkroi edhe drama të frymëzuara nga tradita dhe historia greke, mes tyre Το γεφύρι της Άρτας (Ura e Artës, 1942). Ditarët e tij, të botuar pas vdekjes si Τετράδια ημερολογίου (Fletore ditari), janë një nga dëshmitë më të mira të jetës intelektuale greke të kohës së tij.

Nxënësit grekë e njohin Theotokasin përmes Λεωνής, skenat e fëmijërisë në Kostandinopojë të të cilit janë në librat e leximit, dhe përmes Ελεύθερο πνεύμα, tekstit që citon çdo histori e letërsisë greke moderne kur flet për Brezin e viteve ’30. Αργώ mbetet romani që u rekomandohet atyre që duan të kuptojnë pasionet politike të Athinës mes dy luftërave. Esetë e tij për demokracinë dhe për gjuhën greke citohen ende në debatet publike. Për një nxënës, Λεωνής është një pikënisje e mirë: një libër i shkurtër e i qartë për botën e një djali në Kostandinopojë, Qytetin që grekët ende e quajnë thjesht η Πόλη, i shkruar në një greqishte moderne e të lexueshme.

• Botoi manifestin e tij Shpirt i lirë më 1929, ende pa i mbushur të tridhjetat, me pseudonimin Orestis Digjenis.
• Romani i tij Argo e merr titullin nga anija e Jasonit dhe e Argonautëve.
• Ishte drejtor i përgjithshëm i Teatrit Kombëtar më 1945–46, menjëherë pas çlirimit të Greqisë.
• Vdiq në tetor 1966, pak muaj para diktaturës së kolonelëve për të cilën kishte paralajmëruar.