Jules Dassin

Jules Dassin urodził się 18 grudnia 1911 roku w Middletown w stanie Connecticut i dorastał w Harlemie w Nowym Jorku. W latach 30. zaczynał w teatrze jako aktor i autor, a w latach 1930–1939 należał do Partii Komunistycznej. W 1940 roku wyjechał do Hollywood, pracował jako asystent Alfreda Hitchcocka i w 1942 roku wyreżyserował swój pierwszy film fabularny. Twarde kryminały, takie jak Brute Force i Nagie miasto (The Naked City), z 1947 i 1948 roku, przyniosły mu sławę.

W 1950 roku, w epoce McCarthy’ego, trafił na czarną listę Hollywood z powodu poglądów politycznych, a na początku lat 50. wyjechał do Europy. We Francji nakręcił Rififi, za które w 1955 roku otrzymał w Cannes ex aequo nagrodę za reżyserię. We Francji poznał też grecką aktorkę Melinę Mercouri; pobrali się w 1966 roku.

Gdy w 1967 roku władzę w Grecji przejęła dyktatura wojskowa, para mieszkała w Paryżu i walczyła z nią. Dassin wrócił do Grecji z Mercouri w 1974 roku i został. Reżyserował sztuki w Atenach, a od 1981 roku wspierał ją w kampanii o zwrot rzeźb z Partenonu przez British Museum. Po jej śmierci w 1994 roku założył Fundację Meliny Mercouri, by kontynuować tę pracę. Zmarł w Atenach 31 marca 2008 roku.

Grecka droga Dassina zaczęła się od Celui qui doit mourir (Ten, który musi umrzeć, 1957), francuskiego filmu według powieści Nikosa Kazantzakisa Ο Χριστός ξανασταυρώνεται (Chrystus ukrzyżowany po raz wtóry). Później mówił, że to jedyny z jego filmów, który naprawdę lubił.

Jego najbardziej znanym greckim dziełem jest Ποτέ την Κυριακή (Nigdy w niedzielę, 1960). Dassin napisał scenariusz, wyreżyserował film i sam zagrał Homera Thrace’a, poważnego amerykańskiego filologa klasycznego, który przyjeżdża do Pireusu. Tam poznaje Ilyę, wolną kobietę z portu, graną przez Mercouri. On próbuje ją „naprawić”, a ona uczy go cieszyć się życiem. Dialogi mieszają grecki i angielski, a port w Pireusie jest sceną całej historii. Mercouri otrzymała ex aequo nagrodę dla najlepszej aktorki w Cannes w 1960 roku. Film zdobył pięć nominacji do Oscara i wygrał za piosenkę Manosa Hadjidakisa, znaną po grecku jako Τα παιδιά του Πειραιά (Dzieci Pireusu).

Z Mercouri nakręcił kolejne filmy, m.in. Fedrę, Topkapi i Sen o namiętności (1978). W Grecji pracował też w teatrze. W Teatrze Narodowym wyreżyserował Miesiąc na wsi Turgieniewa i Dom zgryzoty Shawa (oba w 1984 roku) oraz Mewę Czechowa (1988). W 1985 roku wystawił Otella Verdiego dla Greckiej Opery Narodowej w Odeonie Heroda Attyka.

W Grecji Dassina pamięta się przede wszystkim dzięki Ποτέ την Κυριακή i życiu u boku Meliny Mercouri. Τα παιδιά του Πειραιά, piosenka z filmu, wciąż należy do najbardziej znanych greckich piosenek za granicą. Założona przez niego Fundacja Meliny Mercouri podtrzymywała jej kampanię o rzeźby z Partenonu i zabiegała o nowe Muzeum Akropolu, dość duże, by pokazać rzeźby razem.

Spróbuj: tytuł Ποτέ την Κυριακή zawiera dzień tygodnia. Wymień siedem dni po grecku, od Δευτέρα (poniedziałek) do Κυριακή (niedziela). Potem opisz port jednym zdaniem: Το λιμάνι είναι μεγάλο και έχει πλοία (Port jest duży i ma statki). Sam film miesza grecki i angielski w naturalnym tempie, więc obejrzyj jedną scenę z napisami i wyłap greckie słowa, które znasz.

• Sam zagrał główną rolę męską w Nigdy w niedzielę – amerykańskiego uczonego Homera Thrace’a.
• Jego syn Joe Dassin został słynnym francuskim piosenkarzem pop.
• Wyreżyserował też Illya Darling (1967), broadwayowski musical na podstawie Nigdy w niedzielę.
• W 1985 roku wystawił Otella Verdiego pod gołym niebem w Odeonie Heroda Attyka, u stóp Akropolu.