Teognis z Megary

Teognis pochodził z Megary, miasta między Atenami a Koryntem. Jego daty są niepewne. Starożytni chronografowie umieszczali go około 58. lub 59. olimpiady, czyli około 548–544 p.n.e., natomiast niektórzy współcześni badacze przenoszą go na koniec VII wieku p.n.e. Platon w Prawach nazywa go obywatelem sycylijskiej Megary. Już starożytni komentatorzy o tym dyskutowali, a większość badaczy uważa, że pochodził z Megary koło Aten; dawne wyjaśnienie głosi, że sycylijskie miasto uhonorowało go swoim obywatelstwem.

Prawie wszystko, co wiemy o jego życiu, pochodzi z samych wierszy. Mówiący należy do starych rodów arystokratycznych, które nazywa ἐσθλοί (dobrzy), i z goryczą patrzy, jak nowobogaccy, κακοί (źli), zdobywają władzę w mieście. Skarży się, że nie może zadowolić wszystkich współobywateli. Niektóre wiersze wspominają podróże na Sycylię, Eubeę i do Sparty. Ponieważ zbiór łączy wiele głosów, te szczegóły opisują poetyckiego mówcę; nie są pewną biografią. Młody Kyrnos, nazywany też Πολυπαΐδης (syn Polypaosa), jest tym, do kogo skierowane są rady.

Wiersze Teognisa to elegie: krótkie utwory w dystychach, śpiewane lub recytowane przy aulosie na συμπόσιο (sympozjonie), uczcie, na której arystokratyczni przyjaciele pili razem. Około 1400 wersów zachowało się w jednym zbiorze, często nazywanym Theognidea. Wiele fragmentów to ὑποθῆκαι (pouczenia), rady starszego mężczyzny dla Kyrnosa: przestawaj z dobrymi ludźmi, nie szukaj zaszczytów ani bogactwa haniebnymi czynami i powierzaj ważne plany tylko nielicznym przyjaciołom. Jeden dystych mówi, że w ciężkim sporze człowiek godny zaufania jest wart złota i srebra.

Zbiór nie jest dziełem jednej osoby. Niektóre jego wersy zachowały się też pod imionami Solona, Mimnermosa i Tyrtajosa, a inne pochodzą od nieznanych poetów. Dlatego badacze często traktują zwrot do Kyrnosa jako znak, że fragment najpewniej należy do samego Teognisa. W wersach 19–26 poeta mówi o σφραγίς (pieczęci) na swoich wersach, aby każdy mówił: to są słowa Teognisa z Megary. Badacze wciąż spierają się, czym jest ta pieczęć: może imieniem Kyrnosa, może imieniem samego poety. W wersach 237–254 mówi Kyrnosowi, że jego wiersze dały mu skrzydła: młodzi mężczyźni będą śpiewać jego imię na ucztach długo po jego śmierci.

Teognisa czyta się dziś w greckich szkolnych i uniwersyteckich antologiach archaicznej liryki, a Centrum Języka Greckiego publikuje w sieci fragmenty jego elegii z przekładami na nowogrecki. Zacznij od dwóch wersów w sekcji „Wers do zapamiętania” i naszego przekładu na nowogrecki: od dobrych uczysz się dobrych rzeczy. Poziom A1 dotyczy krótkiego tekstu tej strony, a nie starożytnego oryginału. Potem znajdź w przekładzie dwa słowa, καλούς (dobrych) i μάθεις (nauczysz się), i napisz trzy własne zdania: Αυτός είναι ο φίλος μου. Ο φίλος μου είναι καλός. Εμπιστεύομαι τον φίλο μου (To jest mój przyjaciel. Mój przyjaciel jest dobry. Ufam mojemu przyjacielowi). Powiedz je na głos z prawdziwym imieniem przyjaciela.

• We fragmencie o „pieczęci” poeta dodaje, że nawet Zeus nie podoba się wszystkim, czy zsyła deszcz, czy go powstrzymuje.
• Imię Kyrnosa wraca w zbiorze raz po raz, często w wołaczu Κύρνε (Kyrnosie!).
• Niektóre wersy zbioru zachowały się też pod imieniem Solona, ateńskiego prawodawcy.
• Platon nazywa Teognisa obywatelem sycylijskiej Megary, co budziło spory już w starożytności.