Spirydon Luis

Spyros Louis urodził się 12 stycznia 1873 roku w Marusi (Amarusio), wówczas rolniczej wsi na północ od Aten, znanej ze źródlanej wody. Jego ojciec sprzedawał wodę z Marusi w mieście, a syn pomagał mu ją nosić – dlatego każda relacja nazywa go nosiwodą, choć pracował też jako rolnik i odbył służbę wojskową. Jego dawny oficer, pułkownik Papadiamantopulos, zachęcił go do udziału w eliminacjach maratonu rozegranych przed igrzyskami.

Pierwsze nowożytne igrzyska olimpijskie otwarto w Atenach w kwietniu 1896 roku, a maraton – zupełnie nową konkurencję zaproponowaną przez francuskiego uczonego Michela Bréala dla uczczenia legendy o gońcu, który w 490 roku p.n.e. przebiegł z Maratonu do Aten – rozegrano 10 kwietnia (29 marca według kalendarza juliańskiego, używanego wtedy w Grecji). Grecja nie wygrała niczego w lekkoatletyce i całe miasto czekało na ten bieg. 23-letni Louis wyprzedził zagranicznych faworytów na ostatnich kilometrach i wbiegł na Stadion Panatenajski samotnie; następca tronu Konstantyn i książę Jerzy biegli obok niego na ostatnich metrach, a tłum skandował jego imię.

Wrócił do domu w Marusi i nigdy więcej nie startował. Podobno poprosił króla jedynie o konia z wozem (w innej wersji o osła), aby łatwiej wozić wodę, i tę historię, prawdziwą czy nie, opowiada każdy Grek. W 1936 roku, w wieku 63 lat, został zaproszony jako gość honorowy na igrzyska w Berlinie, gdzie wystąpił w tradycyjnej fustanelli i przekazał gałązkę oliwną z Olimpii. Zmarł w Marusi 26 marca 1940 roku.

Louis zrobił jedną rzecz i zrobił ją w tym jedynym dniu, który się liczył. Maraton z 1896 roku był pierwszym, jaki kiedykolwiek rozegrano: około 40 kilometrów po polnych drogach ze wsi Maraton do marmurowego stadionu w Atenach, z siedemnastoma zawodnikami na starcie, w większości Grekami. Na początku prowadził Francuz Albin Lermusiaux, potem Australijczyk Edwin Flack, który wygrał już biegi na 800 i 1500 metrów. Obaj załamali się w upale, a Louis, który podobno zatrzymał się w Pikermi na szklankę wina, wyprzedzał ich jednego po drugim. Jego czas, 2:58:50, był o ponad siedem minut lepszy od drugiego na mecie Charilaosa Wasilakosa, a w pierwszej dziesiątce oprócz Węgra Gyuli Kellnera znalazło się dziewięciu Greków.

Zwycięstwo znaczyło o wiele więcej niż sport. Grecja włożyła swoje skromne pieniądze we wskrzeszenie igrzysk, zagraniczni sportowcy zabrali większość medali, a wygrana Greka w konkurencji wymyślonej na cześć greckiej legendy sprawiła, że całe przedsięwzięcie nabrało sensu; Pierre de Coubertin, założyciel igrzysk, napisał, że maraton zapewnił im przyszłość. Louis otrzymał srebrny medal zwycięzcy (w 1896 roku nie było złotych medali), gałązkę oliwną i srebrny puchar ufundowany przez samego Michela Bréala. Ten Puchar Bréala pozostawał w rodzinie do 2012 roku, kiedy wnuk sprzedał go na aukcji w Londynie za rekordową sumę 541 250 funtów; Fundacja Stavrosa Niarchosa kupiła go, by wrócił do kraju, i dziś jest wystawiany w Atenach.

To przez Louisa Grecy nazywają «Λούης» każdego, kto rzuca się do ucieczki: «έγινε Λούης» (stał się Louisem) znaczy, że uciekł na pełnej prędkości, a «τρέχει σαν τον Λούη» mówi się o szybkim biegaczu. Główny stadion Ateńskiego Kompleksu Olimpijskiego w Marusi, gdzie odbyły się igrzyska w 2004 roku, to Stadion Olimpijski «Spyros Louis», więc jego nazwisko słychać w każdą piłkarską sobotę. W Marusi jego imię noszą ulica, plac i pomnik, a bulwar przy parku olimpijskim w Monachium nazywa się Spiridon-Louis-Ring. Zdobyty przez niego Puchar Bréala można oglądać w Centrum Kultury Fundacji Stavrosa Niarchosa w Atenach, a fustanella, którą miał na sobie w Berlinie, przechowywana jest w Narodowym Muzeum Historycznym. Maraton Ateński co roku w listopadzie wciąż biegnie jego trasą z Maratonu na Stadion Panatenajski.

• W 1896 roku nie było złotego medalu: zwycięzcy otrzymywali srebrny medal, dyplom i gałązkę oliwną, a Louis dostał dodatkowo srebrny puchar Michela Bréala.
• Jego Puchar Bréala, sprzedany w Londynie w 2012 roku za 541 250 funtów, osiągnął rekordową cenę jak na pamiątkę olimpijską; od tamtej pory był wystawiany w Muzeum Akropolu i w Luwrze.
• Po 10 kwietnia 1896 roku Louis nigdy więcej nie wystartował w żadnym biegu.
• Pojawia się w filmie Leni Riefenstahl Olimpiada (1938), w fustanelli, trzymając gałązkę oliwną, którą przywiózł do Berlina w 1936 roku.