Grigoris Bithikotsis

Grigoris Bithikotsis urodził się 11 grudnia 1922 roku w Peristeri, wówczas biednej dzielnicy na zachodnim skraju Aten, w wielodzietnej rodzinie. Pracował jako hydraulik i grał na gitarze. Mikisa Theodorakisa poznał w 1948 roku podczas służby wojskowej, gdy Theodorakis był więźniem politycznym. W 1949 roku wszedł do świata płytowego jako kompozytor, z piosenką «Το καντήλι τρεμοσβήνει», i przez całe lata 50. śpiewał popularną piosenkę λαϊκό w małych lokalach muzycznych Aten, nie stając się gwiazdą.

Wszystko zmieniło się w 1960 roku, gdy kompozytor Mikis Theodorakis, po powrocie z Paryża, szukał ludowego głosu do swoich nowych piosenek do wierszy Janisa Ritsosa. Theodorakis chciał śpiewaka z ludu, a nie głosu operowego, i wybrał Bithikotsisa. Ich nagranie Επιτάφιος (Epitafios) stało się sensacją, a w kolejnych latach obaj pracowali razem niemal bez przerwy: sale koncertowe, teatry plenerowe, płyty sprzedawane w ogromnych nakładach. Podczas dyktatury wojskowej (1967–1974), gdy muzyka Theodorakisa była zakazana, Bithikotsis nadal śpiewał popularny repertuar i nagrywał z wieloma innymi kompozytorami.

Występował do późnej starości, w klubach i w telewizji, i pozostał bardzo lubianą postacią, prostą i dowcipną w wywiadach. Zmarł w Marusi w Atenach 7 kwietnia 2005 roku w wieku 82 lat.

Wielkim darem Bithikotsisa było sprawianie, że trudna poezja brzmiała jak codzienna piosenka. W Επιτάφιος (Epitafios, 1960), lamencie Ritsosa matki nad synem zabitym podczas strajku, śpiewał z buzuki za plecami, jak w tawernie, a poemat dotarł do ludzi, którzy nigdy nie otworzyli tomiku wierszy. W Επιφάνεια (Epifania, 1962) zaśpiewał wersy Seferisa w piosence znanej jako Άρνηση (Odmowa), «Στο περιγιάλι το κρυφό», którą każdy Grek zna na pamięć.

Jego najsłynniejszym dziełem jest Το Άξιον Εστί (Axion Esti, „Godne jest”), oratorium, które Theodorakis napisał do długiego poematu Odisseasa Elytisa, wykonane po raz pierwszy w 1964 roku. Bithikotsis jest w nim „śpiewakiem ludowym”, a jego piosenki z tego dzieła, Ένα το χελιδόνι (Jedna jaskółka) i Της δικαιοσύνης ήλιε νοητέ (Duchowe słońce sprawiedliwości), stały się hymnami nadziei i wolności. Obok tych wielkich cykli nagrał setki popularnych piosenek, a niektóre napisał sam, jak Του Βοτανικού ο μάγκας (Cwaniak z Votanikos); w sumie skomponował ponad dwieście piosenek. Jego głos nie był wygładzony: był mocny, ciepły i trochę szorstki, głos sąsiada, i właśnie dlatego Grecy mu ufali.

Aby poznać Bithikotsisa, posłuchaj Ένα το χελιδόνι z Το Άξιον Εστί, a potem Άρνηση: obie śpiewa się na szkolnych uroczystościach, na koncertach i przy stole podczas letnich spotkań. Oryginalne nagrania Epitafiosu i Axion Esti z lat 60., z jego głosem, łatwo znaleźć w internecie. W Peristeri, jego rodzinnej dzielnicy, gmina czci jego imię, a grecka telewizja często pokazuje jego dawne występy z Theodorakisem. Wielu Greków wciąż mówi, że nikt nie śpiewał Theodorakisa tak jak on. Na tej stronie możesz przeczytać o poetach, których słowa śpiewał, Ritsosie i Elytisie, oraz o samym Theodorakisie.

• Theodorakis wybrał go do Epitafiosu w 1960 roku właśnie dlatego, że był śpiewakiem ludowym, a nie wyszkolonym głosem klasycznym.
• Śpiewał słowa dwóch poetów noblistów, Seferisa i Elytisa, na długo zanim większość jego słuchaczy je przeczytała.
• Pisał i komponował też niektóre własne popularne piosenki.
• Urodził się w Peristeri, robotniczej dzielnicy zachodnich Aten, i zawsze przedstawiał się jako człowiek z sąsiedztwa.