Atanasios Diakos

Diakos urodził się około 1788 roku w górach Fokidy i Dorydy, na północ od Delf; dwie wsie, Artotina i Ano Musunica, uważają go za swojego, a druga została później przemianowana na jego cześć na «Αθανάσιος Διάκος». Jego nazwisko rodowe podaje się zwykle jako Massawetas lub Grammatikos. Jako chłopiec wstąpił do klasztoru i został diakonem, po grecku διάκος, i ten tytuł przylgnął do niego jako nazwisko. Według tradycji opuścił klasztor po kłótni z osmańskim urzędnikiem i poszedł w góry, gdzie przyłączył się do kleftów, a później służył jako armatol, uzbrojony strażnik pod władzą osmańską, w oddziale Odyseasa Andrutsosa.

Gdy wiosną 1821 roku wybuchła rewolucja, Diakos poderwał swoich ludzi w okolicach Liwadii. Pod koniec kwietnia armia osmańska pod wodzą Omera Wrioniego i Köse Mehmeda szła na południe ku Peloponezowi, a Grecy próbowali ją zatrzymać nad rzeką Sperchejos, w pobliżu starożytnego przesmyku Termopil. Diakos z kilkuset ludźmi utrzymywał most pod Alamaną. Większość innych greckich oddziałów się wycofała; on został. Po wielu godzinach walki, ranny i ze złamanym mieczem, dostał się do niewoli. W Lamii obiecano mu darowanie życia, jeśli zmieni wiarę i przejdzie na służbę Osmanów. Odmówił i 24 kwietnia 1821 roku został stracony, według tradycji wbity na pal lub upieczony na rożnie. Miał około trzydziestu trzech lat.

Diakos nie pisał książek; jego dziełem jest jedna bitwa i jedna śmierć oraz sposób, w jaki Grecy opowiadają o nich od tamtej pory. Militarnie walka pod Alamaną była porażką: armia osmańska przekroczyła Sperchejos i ruszyła dalej na południe. Ale stoczono ją zaledwie kilka tygodni po pierwszych powstaniach z marca 1821 roku, gdy nikt nie wiedział, czy rewolucja przetrwa, a historia człowieka, który nie ustąpił pod Termopilami, w miejscu Leonidasa i trzystu, dała powstaniu bohatera już w pierwszych dniach. W ciągu kilku miesięcy wieść o jego śmierci rozeszła się po wsiach, a Grecy zaczęli mówić o nim jak o nowym Leonidasie.

Tradycja ludowa dała mu słowa. W najsłynniejszej κλέφτικο τραγούδι (pieśni kleftów) o nim Diakos jest prowadzony na śmierć wiosennym porankiem i rozgląda się po kwitnących gałęziach i młodej trawie. Pieśń każe mu powiedzieć, jak źle Śmierć wybrała porę: «Για δες καιρό που διάλεξε ο Χάρος να με πάρει». Inny wers, który tradycja wkłada mu w usta, to jego odpowiedź na propozycję zmiany wiary: «Γραικός γεννήθηκα, Γραικός θε να πεθάνω» (Grekiem się urodziłem, Grekiem umrę). W 1867 roku poeta Aristotelis Walaoritis napisał długi poemat Αθανάσιος Διάκος, a XIX-wieczni malarze przedstawiali go na moście ze złamanym mieczem. To właśnie te obrazy, bardziej niż sama bitwa, uczyniły z Diakosa symbol narodowy.

W Lamii pomnik Diakosa stoi w pobliżu miejsca, gdzie został stracony, a miasto co roku w kwietniu wspomina go w rocznicę śmierci. Jego rodzinna wieś w Fokidzie nosi jego imię, a ulice i place o nazwie Αθανασίου Διάκου lub po prostu Διάκου są niemal w każdym greckim mieście, w tym znana ulica w pobliżu Akropolu w Atenach. Greckie dzieci poznają go w szkole około 25 marca, święta narodowego, gdy czytają pieśń ludową o jego ostatnim poranku i historię Alamany. Dobry pomysł: znajdź pieśń ludową «Του Διάκου» i przeczytaj jej pierwsze dwa wersy, które początkujący może już zrozumieć słowo po słowie. Jadąc starą drogą krajową z Aten do Lamii, przecinasz dolinę Sperchejosu, gdzie toczyła się bitwa.

• Διάκος to nie nazwisko rodowe, lecz tytuł kościelny: zanim został wojownikiem, był diakonem w klasztorze.
• Most pod Alamaną leży zaledwie kilka kilometrów od Termopil, dlatego Grecy porównywali go z Leonidasem.
• Jego rodzinna wieś w Fokidzie została na jego cześć przemianowana na Athanasios Diakos.
• Zginął 24 kwietnia 1821 roku, zaledwie miesiąc po wybuchu rewolucji.