Konstandinos Kanaris

Kanaris urodził się na Psarze, skalistej wyspie w pobliżu Chios, której mieszkańcy żyli z morza, prawdopodobnie około 1790 roku; dokładny rok nie jest znany. Dorastał na statkach handlowych i był kapitanem statku, gdy w 1821 roku wybuchła rewolucja grecka. Psara wraz z Hydrą i Spetses dała rewolucji flotę: handlowe brygi przerobione na okręty wojenne oraz stare łodzie zamienione w πυρπολικά (brandery), wypełnione smołą, prochem i suchym drewnem, które kierowano na nieprzyjacielski okręt, podpalano i porzucano w ostatniej chwili.

W kwietniu 1822 roku siły osmańskie wylądowały na Chios i zabiły lub wzięły w niewolę dużą część ludności; ta rzeź wstrząsnęła Europą. W nocy z 6 na 7 czerwca 1822 roku (według starego stylu), gdy flota osmańska stała na kotwicy u wybrzeży Chios, świętując koniec ramadanu, Kanaris podprowadził swój brander do burty okrętu flagowego kapudana paszy, osmańskiego admirała, i podpalił go. Okręt wyleciał w powietrze; admirał i wielu jego ludzi zginęło, a Kanaris uciekł małą łodzią. Później tego samego roku spalił kolejny osmański okręt u wybrzeży Tenedos.

Po uzyskaniu niepodległości służył nowemu państwu przez ponad pięćdziesiąt lat: jako oficer marynarki i admirał, jako minister i kilkakrotnie jako premier, między innymi w 1864 i ponownie w 1877 roku. Brał udział w ruchu, który w 1862 roku obalił króla Ottona. Zmarł w Atenach we wrześniu 1877 roku, sprawując urząd szefa rządu jedności narodowej, i jest pochowany na Pierwszym Cmentarzu Ateńskim.

Kanaris nie pisał książek; jego dziełem była garść nocnych ataków, które zmieniły wojnę na morzu. Marynarka osmańska miała wielkie okręty liniowe z wieloma działami; Grecy mieli małe, szybkie statki handlowe. Brandery były bronią, która przesądziła o różnicy, a Kanaris stał się ich mistrzem. Jego ataki rozsławiła odwaga, jakiej wymagały: załoga musiała podprowadzić wybuchową łódź tuż do kadłuba wroga, przymocować ją tam hakami, zapalić lont i odpłynąć wiosłami, zanim ogień się rozprzestrzeni. Jeden błąd oznaczał śmierć.

Spalenie okrętu flagowego pod Chios w czerwcu 1822 roku było najbardziej spektakularnym ciosem całej wojny. Nastąpiło zaledwie kilka tygodni po rzezi na Chios i Grecy widzieli w nim zemstę; dla Europy był to dowód, że powstańcy potrafią walczyć. Francuski poeta Victor Hugo napisał wiersz zatytułowany Canaris w swoim zbiorze Les Orientales (1829), a malarze w Paryżu i Londynie przedstawiali płonący okręt. Kanaris walczył dalej: u wybrzeży Tenedos w 1822 roku, a w 1825 roku poprowadził śmiałą próbę spalenia floty egipskiej w porcie w Aleksandrii, która się nie powiodła, ale zaniepokoiła wroga. Gdy jego własna wyspa, Psara, została zniszczona przez flotę osmańską w 1824 roku, był wśród tych, którzy ocaleli i kontynuowali walkę.

W czasach pokoju był człowiekiem spokojnym, niemal milczącym, szanowanym przez wszystkie stronnictwa, bo uchodził za uczciwego. To dzięki tej opinii wzywano go do kierowania rządem w trudnych chwilach, nawet na starość.

Każde greckie dziecko uczy się o Kanarisie w szkole, zwykle około 25 marca, w Dzień Niepodległości, gdy bohaterów 1821 roku wspomina się w szkolnych przedstawieniach i wierszach. Ulice i place o nazwie Κανάρη są niemal w każdym greckim mieście, a grecka marynarka wojenna nadała jego imię kilku okrętom, w tym nowoczesnej fregacie. Na Psarze, małej wyspie, z której pochodził, pamięć o nim jest wszędzie, a zniszczenie Psary w 1824 roku upamiętnia słynny krótki wiersz Dionisiosa Solomosa «Η καταστροφή των Ψαρών» (Zagłada Psary), który uczący się może przeczytać w kilka minut. W Narodowym Muzeum Historycznym w Atenach można zobaczyć portrety i pamiątki po kapitanach branderów. Uczący się może zacząć od przeczytania krótkiej opowieści o nocy pod Chios, a potem poszukać obrazów płonącego okrętu flagowego.

• Nikt nie wie dokładnie, kiedy się urodził: podaje się daty mniej więcej od 1790 do 1795 roku.
• Victor Hugo, autor Nędzników, napisał wiersz na jego cześć.
• W chwili śmierci w 1877 roku, mając ponad osiemdziesiąt lat, był premierem Grecji.
• Jego rodzinna wyspa Psara została zniszczona przez flotę osmańską w 1824 roku; on ocalał i walczył jeszcze przez trzy lata.