Jules Dassin

Jules Dassin 18 Aralık 1911’de Connecticut’ın Middletown kentinde doğdu ve New York’un Harlem semtinde büyüdü. 1930’larda tiyatroda oyuncu ve yazar olarak başladı; 1930–1939 arasında Komünist Parti üyesiydi. 1940’ta Hollywood’a gitti, Alfred Hitchcock’un asistanı olarak çalıştı ve 1942’de ilk uzun metrajlı filmini yönetti. Brute Force ve The Naked City (1947 ve 1948) gibi sert polisiye filmler onu tanıttı.

1950’de, McCarthy döneminde, siyasi görüşleri yüzünden Hollywood’un kara listesine alındı ve 1950’lerin başında Avrupa’ya gitti. Fransa’da Rififi’yi çekti; film ona 1955’te Cannes’da paylaşılan en iyi yönetmen ödülünü getirdi. Yine Fransa’da Yunan oyuncu Melina Mercouri ile tanıştı; 1966’da evlendiler.

1967’de Yunanistan’da askerî diktatörlük iktidarı ele geçirince çift Paris’te yaşadı ve diktatörlüğe karşı mücadele etti. Dassin 1974’te Mercouri ile Yunanistan’a döndü ve orada kaldı. Atina’da oyunlar sahneledi ve 1981’den itibaren Parthenon mermerlerinin British Museum’dan geri verilmesi kampanyasında eşinin yanında durdu. Eşinin 1994’teki ölümünden sonra bu çalışmayı sürdürmek için Melina Mercouri Vakfı’nı kurdu. 31 Mart 2008’de Atina’da öldü.

Dassin’in Yunan yolculuğu, Nikos Kazantzakis’in Ο Χριστός ξανασταυρώνεται (Yeniden Çarmıha Gerilen İsa) romanından uyarlanan Fransız filmi Celui qui doit mourir (Ölmesi Gereken Adam, 1957) ile başladı. Daha sonra bunun kendi filmleri arasında gerçekten sevdiği tek film olduğunu söyledi.

En tanınmış Yunan eseri Ποτέ την Κυριακή (Pazar Günleri Asla, 1960) filmidir. Dassin filmi yazdı, yönetti ve Pire’ye gelen ciddi bir Amerikalı klasik filolog olan Homer Thrace’i bizzat oynadı. Orada, Mercouri’nin canlandırdığı, limanın özgür ruhlu kadını Ilya ile tanışır. Adam onu “düzeltmeye” çalışır, kadın ise ona hayatın tadını çıkarmayı öğretir. Diyaloglar Yunanca ile İngilizceyi karıştırır ve Pire limanı bütün hikâyenin sahnesidir. Mercouri 1960’ta Cannes’da en iyi kadın oyuncu ödülünü paylaştı. Film beş Oscar adaylığı aldı ve Manos Hadjidakis’in Yunanca adıyla Τα παιδιά του Πειραιά (Pire’nin Çocukları) olarak bilinen şarkısıyla ödül kazandı.

Mercouri ile başka filmler de çekti; bunlar arasında Phaedra, Topkapı ve A Dream of Passion (1978) var. Yunanistan’da sahne için de çalıştı. Ulusal Tiyatro’da Turgenyev’in Köyde Bir Ay ve Shaw’un Kalp Kıran Ev oyunlarını (ikisi de 1984) ve Çehov’un Martı’sını (1988) sahneledi. 1985’te Verdi’nin Otello’sunu Yunan Ulusal Operası için Herodes Atticus Odeionu’nda sahneledi.

Yunanistan’da Dassin her şeyden önce Ποτέ την Κυριακή ile ve Melina Mercouri’nin yanındaki hayatıyla hatırlanır. Filmin şarkısı Τα παιδιά του Πειραιά, yurt dışında hâlâ en tanınan Yunan şarkılarından biridir. Kurduğu Melina Mercouri Vakfı, eşinin Parthenon mermerleri kampanyasını canlı tuttu ve heykelleri bir arada sergileyecek kadar büyük yeni bir Akropolis Müzesi için çaba gösterdi.

Deneyin: Ποτέ την Κυριακή adında haftanın bir günü var. Yedi günü Yunanca söyleyin: Δευτέρα’dan (pazartesi) Κυριακή’ye (pazar). Sonra bir limanı tek cümleyle anlatın: Το λιμάνι είναι μεγάλο και έχει πλοία (Liman büyük ve gemileri var). Film Yunanca ve İngilizceyi doğal hızda karıştırır; bu yüzden bir sahneyi altyazıyla izleyin ve bildiğiniz Yunanca kelimelere kulak verin.

• Pazar Günleri Asla’daki erkek başrolü, Amerikalı bilgin Homer Thrace’i kendisi oynadı.
• Oğlu Joe Dassin ünlü bir Fransız pop şarkıcısı oldu.
• Pazar Günleri Asla’dan uyarlanan Broadway müzikali Illya Darling’i (1967) de o yönetti.
• 1985’te Verdi’nin Otello’sunu Akropolis’in eteğindeki Herodes Atticus Odeionu’nda açık havada sahneledi.