Stelios Kazandzidis

Kazandzidis urodził się 29 sierpnia 1931 roku w Nea Ionia, uchodźczym przedmieściu Aten zbudowanym dla Greków wypędzonych z Azji Mniejszej w 1922 roku. Jego rodzina była biedna, jeszcze jako chłopiec stracił ojca i wcześnie porzucił szkołę, by imać się każdej pracy, jaką znalazł. Śpiewał dla otaczających go robotników, sam nauczył się grać na gitarze i na początku lat 50. zaczął nagrywać płyty.

Pod koniec dekady był najpopularniejszym śpiewakiem w Grecji. Wielcy kompozytorzy laïko i rebetiko, wśród nich Wasilis Tsitsanis, pisali dla niego, a od końca lat 50. śpiewał w słynnym duecie z młodą Marinellą, którą poślubił w 1964 roku; rozwiedli się w 1966 roku. Płyty sprzedawały się w ogromnych nakładach, a kluby nocne, w których śpiewał, co wieczór były pełne.

Potem, w połowie lat 60., u szczytu sławy, przestał śpiewać w klubach nocnych. Powiedział, że ma dość wyzysku ze strony właścicieli lokali i wytwórni płytowych, i dotrzymał słowa: do końca życia prawie nigdy nie wystąpił na scenie i docierał do publiczności tylko przez płyty. Dystans powiększył legendę. Zmarł na raka 14 września 2001 roku, a tysiące ludzi przyszły się z nim pożegnać.

Kazandzidis nie pisał swoich piosenek; dawał im głos. Był to głos wysoki, potężny i pełen bólu, z lekkim drżeniem i długimi wytrzymanymi dźwiękami, które potrafiły uciszyć całą salę. Śpiewał w stylu zwanym βαριά λαϊκά, „ciężkie” pieśni ludowe, powolne zejbekiko i chasapiko z buzuki, o sprawach dobrze znanych zwykłym ludziom: o czekającej matce, o miłości, która cię zdradziła, o zmianie w fabryce, o statku czy pociągu, który zabiera cię daleko.

Tematem, który uczynił go wyjątkowym, była ξενιτιά, wygnanie i emigracja. W latach 50. i 60. setki tysięcy Greków opuściły swoje wsie, by pracować w Niemczech Zachodnich, Belgii, Australii i Ameryce, a Kazandzidis stał się ich śpiewakiem. Wiele jego piosenek mówiło o tekturowej walizce i peronie dworca, a emigranci puszczali jego płyty w wynajmowanych pokojach, by poczuć się bliżej domu.

Do jego najbardziej znanych piosenek należą Μαντουμπάλα (Madhubala), zainspirowana indyjską gwiazdą filmową Madhubalą, której płyta około 1959 roku sprzedała się w około 100 000 egzemplarzy, co było wówczas rekordem w Grecji; Η ζωή μου όλη (Całe moje życie, 1974) Akisa Panou, którą nazywał swoją ulubioną; oraz Υπάρχω (Istnieję, 1975) do słów Pitagorasa. Dla wielu Greków jego płyty są nie tyle stylem muzycznym, co częścią rodzinnej pamięci.

Kazandzidis wciąż jest w Grecji wszędzie: w radiu, w tawernach, na weselach i w samochodach taksówkarzy. Dobrym początkiem dla ucznia jest Υπάρχω, powolna piosenka o prostych słowach, albo dowolne jego nagranie z Marinellą z początku lat 60. Wielu Greków z diaspory, od Stuttgartu po Melbourne, mówi o jego piosenkach jako o dźwięku lat, gdy ich rodziny emigrowały, a słowo ξενιτιά trudno wyjaśnić bez niego. W Nea Ionia, przedmieściu, gdzie się urodził, pamięta się go jako chłopaka z dzielnicy, który stał się głosem całego narodu, a każda rocznica jego śmierci przynosi hołdy w greckiej telewizji i radiu. Śpiewacy każdego pokolenia nagrywają na nowo jego piosenki.

• W połowie lat 60., u szczytu kariery, zrezygnował ze śpiewania w klubach nocnych i nigdy do tego nie wrócił.
• On i Marinella śpiewali razem przez lata; pobrali się w 1964 roku i rozwiedli w 1966 roku.
• Grecy nazywają go «ο Στελάρας», czułą formą jego imienia, która znaczy „wielki Stelios”.
• Dla greckich emigrantów w Niemczech w latach 60. jego płyty należały do najcenniejszych rzeczy, które zabierali ze sobą.