Markos Botsaris

Botsaris urodził się około 1788 roku w Suli, grupie ufortyfikowanych wiosek w górach Epiru, w jednym z czołowych rodów; jego ojcem był Kitsos Botsaris. Sulioci, prawosławni chrześcijanie mówiący zarówno po grecku, jak i po albańsku, od dawna opierali się Alemu Paszy z Janiny. W 1803 roku Suli w końcu upadło, a suliockie rodziny opuściły swoje domy: niektóre udały się do Pargi, a wiele, w tym rodzina Botsarisów, przeprawiło się na Korfu i inne Wyspy Jońskie. Tam młody Markos przez lata służył w albańskim pułku pod obcym dowództwem, a około 1809 roku spisał niewielki grecko-albański słowniczek gwary suliockiej, dokument, który zachował się do dziś.

Gdy w 1820 roku Ali Pasza zerwał z sułtanem, Sulioci wrócili do Epiru, a Botsaris wstąpił do tajnego stowarzyszenia Filiki Eteria. W czasie rewolucji walczył w zachodniej Grecji: w bitwie pod Petą w lipcu 1822 roku, ciężkiej klęsce Greków, oraz podczas pierwszego oblężenia Missolungi zimą 1822–23, które obrońcy przetrwali. W sierpniu 1823 roku wielka armia osmańska pod wodzą Mustafy Paszy maszerowała na południe. W nocy z 8 na 9 sierpnia (21 sierpnia według współczesnego kalendarza) Botsaris poprowadził kilkuset Suliotów do niespodziewanego ataku na jej obóz pod Karpenisi. Atak się powiódł, lecz Botsaris został postrzelony i zmarł tej samej nocy. Jego ludzie zanieśli ciało do Missolungi, gdzie został pochowany.

Botsaris nie zostawił książek i tylko kilka listów; zostawił bitwę i przykład. Nocny atak pod Karpenisi był z wojskowego punktu widzenia niewielką akcją i nie zatrzymał armii osmańskiej. Ale opowieść o kapitanie, który wybrał najniebezpieczniejsze miejsce, na czele swoich ludzi, i padł w chwili zwycięstwa, natychmiast rozeszła się po całej Grecji i Europie. Solomos zanotował, a greckie podręczniki szkolne wciąż opowiadają, jak w przeddzień bitwy, gdy inni kapitanowie zazdrościli mu nominacji na generała, którą dał mu rząd, podarł ją, by zachować jedność Greków.

Za granicą jego śmierć przypadła na lata, gdy Europa pełna była entuzjazmu dla sprawy greckiej. W 1825 roku amerykański poeta Fitz-Greene Halleck opublikował Marco Bozzaris, długi poemat, którego amerykańskie dzieci w szkołach przez dziesięciolecia uczyły się na pamięć, a Dionisios Solomos, autor greckiego hymnu narodowego, również poświęcił mu wiersze. Jego rodzina pozostała blisko nowego państwa greckiego: brat Kostas Botsaris został generałem i senatorem, a córka Katerina, zwana Rosą, została damą dworu królowej Amalii w Atenach, słynną z urody. Dla Greków Botsaris jest częścią całej historii Suli: oporu wobec Alego Paszy, kobiet z Zalongo, wygnania na Korfu i powrotu do walki w 1821 roku.

Przejdź się po dowolnym greckim mieście, a prawdopodobnie znajdziesz οδός Μάρκου Μπότσαρη, ulicę Markosa Botsarisa; jego imię noszą też szkoły i place. W Missolungi jego grób znajduje się w Κήπος των Ηρώων (Ogrodzie Bohaterów), parku, w którym miasto przechowuje pamięć o oblężeniu i o cudzoziemcach, takich jak lord Byron, którzy pomagali Grekom. Dzieci poznają jego imię w szkole podstawowej jako jednego z bohaterów 1821 roku, a 25 marca, w greckie Święto Niepodległości, jego portret pojawia się obok portretów Kolokotronisa i Bubuliny. Miejsce nocnego ataku, w Kefalowriso pod Karpenisi, upamiętnia pomnik ku jego czci. Jeśli czytasz po angielsku, poemat Hallecka jest najlepszym sposobem, by zobaczyć, jak widzieli go zagraniczni czytelnicy XIX wieku.

• Grecko-albański słowniczek, który spisał na Korfu około 1809 roku, jest jednym z nielicznych pisanych świadectw gwary suliockiej.
• Poemat Fitz-Greene'a Hallecka «Marco Bozzaris» (1825) uczynił go sławnym w Stanach Zjednoczonych.
• Zginął w nocy, w której jego atak się powiódł, pod Karpenisi w sierpniu 1823 roku.
• Jego córka Rosa Botsari została damą dworu na dworze króla Ottona i królowej Amalii.