Alki Zei

Alki Zei urodziła się w Atenach 15 grudnia 1923 roku i spędziła dużą część dzieciństwa na Samos, w domu dziadków, na wyspie, która stała się miejscem akcji jej najsłynniejszej książki. Po powrocie do Aten jako nastolatka pisała sztuki dla teatru lalek i studiowała w szkole dramatycznej Konserwatorium Ateńskiego, gdzie poznała przyjaciółkę na całe życie, powieściopisarkę Zorz Sari. Podczas okupacji niemieckiej przystąpiła do lewicowej młodzieżówki ruchu oporu, a w 1945 roku wyszła za dramaturga Jorgosa Sewastikoglu.

Po greckiej wojnie domowej małżonkowie, jak tysiące greckich lewicowców, nie mogli zostać w Grecji. Od 1954 do 1964 roku mieszkali w Taszkencie, w sowieckim Uzbekistanie, gdzie Zei studiowała w moskiewskim instytucie filmowym i gdzie urodziło się ich dwoje dzieci. Wrócili do Aten w 1964 roku, ale wojskowy zamach stanu z 1967 roku znów wygnał ich za granicę, tym razem do Paryża, gdzie pozostali do upadku dyktatury w 1974 roku.

Jej pierwsza powieść, Żbik za szkłem, ukazała się w 1963 roku, gdy miała czterdzieści lat. Od tej pory pisała nieprzerwanie dla dzieci, a później także dla dorosłych, i stała się najbardziej lubianą autorką książek dla dzieci w Grecji, zapraszaną do szkół w całym kraju. Zmarła w Atenach 27 lutego 2020 roku w wieku 96 lat, a na jej pogrzeb przyszli autorzy książek dla dzieci, aktorzy i politycy całego pokolenia.

Το καπλάνι της βιτρίνας (Żbik za szkłem, 1963) jest opowiadany przez Melię, ośmioletnią dziewczynkę na Samos w 1936 roku. W salonie dziadka stoi wypchany żbik w szklanej gablocie; kuzyn Nikos opowiada siostrom o nim historie, a gdy w sierpniu 1936 roku generał Metaksas przejmuje władzę, rodzina dzieli się na tych, którzy wiwatują, i tych, którzy jak Nikos muszą się ukrywać. Dzieci uczą się, czym jest dyktatura, przez drobne rzeczy: mundurek szkolny, zakazaną książkę, sąsiada, który donosi. Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου (Wojna Petrosa, 1971) robi to samo z okupacją: Petros ma dziewięć lat, gdy w październiku 1940 roku wkraczają Włosi, i przez cztery lata głodu w Atenach wyrasta z chłopca z żółwiem na członka ruchu oporu.

Κοντά στις ράγες (Przy torach, 1977) śledzi losy greckiej dziewczynki, której rodzina mieszka w Taszkencie, i czerpie z emigracji samej Zei, a Ο θείος Πλάτων (Wujek Platon, 1975) to komiczna opowieść dla młodszych czytelników. W 1987 roku opublikowała swoją pierwszą powieść dla dorosłych, Η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα (Narzeczona Achillesa), historię kobiety, która podąża za mężem, bojownikiem ruchu oporu, przez wojnę domową i emigrację w Taszkencie i Paryżu; wielu uważa ją za jej arcydzieło. Pod koniec życia nadal pisała dla dzieci: Η μωβ ομπρέλα (Fioletowa parasolka, 1995) i Η Κωνσταντίνα και οι αράχνες της (Konstantina i jej pająki, 2002), powieść o nastolatce i narkotykach, a w 2013 roku wydała wspomnienia Με μολύβι Φάμπερ νούμερο δύο (Ołówkiem Faber numer dwa). Jej styl jest prosty, szybki i zabawny, zawsze z perspektywy dziecka, i nigdy nie mówi z góry.

Żbik za szkłem i Wojna Petrosa to standardowe lektury w greckiej szkole podstawowej i gimnazjum; większość Greków poniżej siedemdziesiątki przeczytała w dzieciństwie przynajmniej jedną z nich, a wypchany żbik w szklanej gablocie jest wspólnym wspomnieniem z dzieciństwa. Obie książki przetłumaczono na wiele języków, a wydania amerykańskie zdobyły nagrodę Mildred L. Batchelder dla przekładów książek dla dzieci (1970 i 1974), co przybliżyło grecką literaturę dziecięcą czytelnikom za granicą. Uczący się może czytać pierwsze rozdziały Το καπλάνι της βιτρίνας ze słownikiem na poziomie A2, bo zdania są krótkie, a słownictwo codzienne. Jej powieść dla dorosłych Narzeczona Achillesa jest czytana równie szeroko, a wszystkie jej książki wciąż są wznawiane; na półce dziecięcej greckiej księgarni niemal zawsze stoi ich cały rząd.

• Pierwszą powieść opublikowała w wieku czterdziestu lat, po latach pisania sztuk dla teatru lalek i życia na emigracji.
• Jej dwoje dzieci urodziło się w Taszkencie w Uzbekistanie, gdzie wraz z mężem mieszkała wśród greckich uchodźców politycznych od 1954 do 1964 roku.
• Amerykański przekład Żbika za szkłem zdobył w 1970 roku nagrodę Mildred L. Batchelder dla najlepszej przetłumaczonej książki dla dzieci roku, a Wojna Petrosa zdobyła ją ponownie w 1974 roku.
• Przeżyła dyktaturę Metaksasa, okupację, wojnę domową i juntę, i o każdej z nich napisała dla dzieci.