Melina Mercouri

Maria Amalia Mercouri urodziła się w Atenach 18 października 1920 roku w rodzinie polityków: jej dziadek Spyridon Mercouris był przez wiele lat burmistrzem Aten, a ojciec Stamatis posłem i ministrem. Studiowała w szkole dramatycznej Teatru Narodowego i zadebiutowała na scenie w latach czterdziestych, grając w Atenach pod kierunkiem reżysera Karolosa Kuna w sztukach Tennessee Williamsa i innych. Jej pierwszy film, Στέλλα (Stella, 1955) Michaela Cacoyannisa, zaprowadził ją na festiwal w Cannes, gdzie poznała amerykańskiego reżysera Jules'a Dassina, który został jej partnerem, a w 1966 roku mężem.

Z Dassinem nakręciła Ποτέ την Κυριακή (Nigdy w niedzielę, 1960), który przyniósł jej nagrodę dla najlepszej aktorki w Cannes i nominację do Oscara, a później Phaedra (1962) i Topkapi (1964). Była międzynarodową gwiazdą żyjącą między Atenami, Paryżem i Nowym Jorkiem, gdy w kwietniu 1967 roku pułkownicy przejęli władzę w Grecji. Mercouri, przebywająca wówczas za granicą, stała się najgłośniejszym głosem przeciw dyktaturze, dając koncerty i wywiady w całej Europie i Ameryce. Junta odebrała jej greckie obywatelstwo; jej odpowiedź, że urodziła się Greczynką i umrze Greczynką, stała się sławna.

Wróciła do Grecji w 1974 roku, wstąpiła do PASOK-u Andreasa Papandreu i w 1977 roku została wybrana do parlamentu z Pireusu. W latach 1981–1989 i ponownie od 1993 roku była minister kultury, pierwszą kobietą na tym stanowisku. Zmarła na raka płuc w Nowym Jorku 6 marca 1994 roku, a jej pogrzeb w Atenach, z honorami należnymi premierowi, wyprowadził na ulice ogromne tłumy.

Jako aktorka Mercouri miała raczej wielką, ciepłą, chrapliwą obecność niż subtelną technikę. W Στέλλα jest piosenkarką z tawerny na Place, która odmawia poślubienia kochającego ją mężczyzny, a film kończy się tragedią; piosenki Manosa Hadjidakisa, w tym «Αγάπη που 'γινες δίκοπο μαχαίρι» (Miłości, stałaś się obosiecznym nożem), uczyniły z filmu grecki klasyk. W Ποτέ την Κυριακή gra Ilię, pogodną prostytutkę z Pireusu, którą amerykański uczony próbuje wykształcić; film był światowym przebojem, a jego piosenka «Τα παιδιά του Πειραιά» (Dzieci Pireusu), znów autorstwa Hadjidakisa, zdobyła Oscara za najlepszą piosenkę oryginalną jako pierwsza grecka piosenka w historii. Nagrywała też albumy po grecku, francusku i angielsku, w tym «Χάρτινο το φεγγαράκι» (Papierowy księżyc), który po raz pierwszy zaśpiewała na scenie w 1949 roku.

Jej działalność polityczna miała tę samą skalę. Jako minister kultury rozpoczęła kampanię na rzecz zwrotu marmurów Partenonu, przechowywanych w British Museum od początku XIX wieku, dowodząc w słynnej debacie w Oxford Union w 1986 roku, że rzeźby nie są dekoracją, lecz duszą narodu. Zaproponowała ideę Europejskiego Miasta Kultury, co roku innego miasta świętującego swoje dziedzictwo; Ateny były pierwsze w 1985 roku, a program, dziś Europejska Stolica Kultury, trwa nadal. Zabiegała również o scalenie stanowisk archeologicznych Aten i o nowe Muzeum Akropolu; oba przedsięwzięcia ukończono po jej śmierci.

Muzeum Akropolu, otwarte w 2009 roku u stóp Akropolu, to budynek, o który prosiła, z pustą przestrzenią czekającą na marmury; jej popiersie stoi na początku prowadzącego do niego deptaku Dionysiou Areopagitou. Fundacja Meliny Mercouri przechowuje jej archiwum, a Centrum Kultury im. Meliny Mercouri w Thisio organizuje wystawy. Wiele greckich miast ma ulicę lub plac jej imienia, a międzynarodowa nagroda UNESCO i Grecji za krajobrazy kulturowe nosi jej imię. Uczący się powinien obejrzeć Ποτέ την Κυριακή, posłuchać «Τα παιδιά του Πειραιά», z łatwym, powtarzanym refrenem, oraz «Χάρτινο το φεγγαράκι», i odwiedzić Muzeum Akropolu, gdzie jej kampania toczy się do dziś. Jej zdanie o tym, że urodziła się Greczynką i umrze Greczynką, wciąż jest cytowane, ilekroć Grecy mówią o tożsamości i wygnaniu.

• «Τα παιδιά του Πειραιά» zdobyła Oscara za najlepszą piosenkę oryginalną w 1961 roku, jako jedyna piosenka w języku greckim w historii.
• W 1960 roku dzieliła nagrodę dla najlepszej aktorki w Cannes z Jeanne Moreau i za tę samą rolę była nominowana do Oscara.
• Junta odebrała jej obywatelstwo w 1967 roku; odpowiedziała, że urodziła się Greczynką i umrze Greczynką, podczas gdy minister, który podpisał rozporządzenie, urodził się faszystą i faszystą umrze.
• Ateny były pierwszym Europejskim Miastem Kultury w 1985 roku, ponieważ Mercouri jako minister wymyśliła tę ideę.