Zoe Karelli

Zoe Karelli, pisana też Zoi lub Zoé Karelli, to pseudonim Chrysuli Argyriadu, z domu Pentziki, urodzonej w Salonikach w 1901 roku. Nazwisko wybrała sama. Jej młodszym bratem był pisarz i malarz Nikos Gawriil Pentzikis. Uczyła się w domu przedmiotów szkolnych, języków obcych i muzyki. Bardzo dobrze znała francuski, niemiecki, angielski i włoski, a później jako wolna słuchaczka uczęszczała na zajęcia z filologii na Uniwersytecie w Salonikach. W 1919 roku wyszła za agronoma Teodorosa Argyriadisa; mieli dwóch synów.

Zaczęła publikować po trzydziestce. Krótki tekst prozą ukazał się w październiku 1935 roku w pierwszym numerze salonickiego pisma Το 3ο μάτι (Trzecie oko), a pierwsze wiersze w 1937 roku. W latach 1945–1948 ściśle współpracowała z pismem Κοχλίας (Ślimak), gdzie publikowała wiersze, eseje i przekłady. W latach 1954–1961 mieszkała w Atenach, ale Saloniki pozostały jej miastem.

Uznanie przyszło w późniejszych latach. W 1956 roku otrzymała Drugą Państwową Nagrodę Poetycką, w 1974 roku Pierwszą Państwową Nagrodę Poetycką, a w 1978 roku nagrodę Akademii Ateńskiej. W 1982 roku została członkiem korespondentem Akademii Ateńskiej, a w 1988 roku Uniwersytet Arystotelesa w Salonikach nadał jej doktorat honoris causa. W latach 1980–1986 była wiceprzewodniczącą Towarzystwa Pisarzy Salonik. Zmarła 16 lipca 1998 roku.

Karelli wydała pierwszy tom, Πορεία (Droga), w 1940 roku, a w sumie dwanaście książek poetyckich, w tym Η εποχή του θανάτου (Pora śmierci, 1948), Κασσάνδρα και άλλα ποιήματα (Kasandra i inne wiersze, 1955) oraz Ο καθρέφτης του μεσονυκτίου (Lustro północy, 1958). W 1973 roku jej wiersze zebrano w dwóch tomach z lat 1940–1973. Pisała też dramaty wierszem: Σιμωνίς βασιλόπαις του Βυζαντίου (Simonis, księżniczka bizantyjska, 1965) i Ορέστης (Orestes, 1971) wystawił Teatr Państwowy Grecji Północnej w 1966 i 1976 roku. Wśród jej esejów są studium o francuskim poecie Paulu Claudelu i interpretacja Czekając na Godota.

Jej poezja jest zwrócona do wnętrza i pytająca. Czas, samotność, miłość, śmierć i wiara powracają wciąż na nowo, a krytycy często opisują ją jako poezję mowy wewnętrznej i lęku egzystencjalnego. Postacie z antycznego mitu, takie jak Kasandra, Orestes i Eurydyka, pomagają jej mówić o teraźniejszości. Saloniki pojawiają się w wierszach takich jak Θεσσαλονίκη 904 μ.Χ. (Saloniki 904 r. n.e.), który przypomina atak na miasto w tamtym roku.

Uważnie przyglądała się też codzienności. W wierszu Λαϊκή αγορά (Targ) kobiety wracają powoli z targu z zakupami, a poetka zauważa zielone warzywa, czerwone rzepy, pomarańcze i żółte cytryny: małe radości w trudnym tygodniu.

Karelli jest pamiętana jako jeden z głównych głosów życia literackiego Salonik w połowie XX wieku. Wkrótce po jej śmierci pismo Νέα Πορεία poświęciło jej pamięci strony numeru z lipca–września 1998 roku, z wyborem jej wierszy; Centrum Języka Greckiego udostępnia dziś ten numer w sieci. Wielka Biblioteka Muzyczna Grecji im. Lilian Vudouri przechowuje płytę z 1988 roku, Ελληνικά ποιήματα: Η Ζωή Καρέλλη διαβάζει Καρέλλη (Wiersze greckie: Zoe Karelli czyta Karelli), z jej własnym głosem. Spróbuj małego zadania z wierszem Λαϊκή αγορά (Targ): znajdź słowa oznaczające kolory, πράσινα (zielone) i κόκκινα (czerwone), w dwóch wersach przytoczonych na tej stronie. Potem ułóż własne zdanie: Στη λαϊκή βλέπω πράσινα λαχανικά (Na targu widzę zielone warzywa). To nasze zdanie ćwiczeniowe, nie wers wiersza.

• Karelli opublikowała pierwszy wiersz w 1937 roku, gdy miała już około trzydziestu pięciu lat.
• Dla pisma Κοχλίας tłumaczyła, sama lub z innymi, teksty Jamesa Joyce’a, Plotyna, Longfellowa, Roberta Browninga i T. S. Eliota.
• Jej sztuka Ορέστης (Orestes) opowiada na nowo antyczny mit współczesnym wierszem i została wystawiona w Salonikach w 1976 roku.
• Jej pseudonim Ζωή znaczy po grecku „życie”.