Odisseas Elitis

Urodził się jako Odisseas Alepudelis w Heraklionie na Krecie 2 listopada 1911 roku, jako najmłodsze dziecko rodziny z Lesbos, która dorobiła się na produkcji mydła. W 1914 roku rodzina przeniosła się do Aten, a wyspy Morza Egejskiego, przede wszystkim Lesbos, były krajobrazem jego wakacji, a później jego wierszy. Studiował prawo, lecz nie skończył studiów, odkrył francuski surrealizm i malarzy, a pierwsze wiersze opublikował w 1935 roku w czasopiśmie Τα Νέα Γράμματα pod pseudonimem Elitis, który wybrał, by nie kojarzono go z rodzinną firmą.

Zimą 1940–41 służył jako podporucznik na froncie albańskim przeciw inwazji włoskiej; z tego doświadczenia powstała Άσμα ηρωικό και πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας (Pieśń heroiczna i żałobna o poległym podporuczniku z Albanii, 1945). Po wojnie przez długie okresy mieszkał w Paryżu (1948–52 i ponownie 1969–71, w czasie dyktatury), gdzie zaprzyjaźnił się z Picassem, Matisse'em i surrealistami, ale domem pozostały Ateny.

Nagroda Nobla w 1979 roku uczyniła z niego osobę publiczną, czego nie lubił; żył spokojnie w mieszkaniu przy ulicy Skufa w Atenach, robił kolaże, tłumaczył Safonę i Rimbauda i publikował do końca. Zmarł w Atenach 18 marca 1996 roku i został pochowany na Pierwszym Cmentarzu.

Jego pierwsze tomy, Προσανατολισμοί (Orientacje, 1940) i Ήλιος ο Πρώτος (Słońce Pierwsze, 1943), to jasne, surrealistyczne wiersze o młodości, morzu i egejskim świetle. Potem, po czternastu latach milczenia, przyszło Το Άξιον Εστί (Godne jest, 1959), długi poemat w kształcie prawosławnej liturgii, w trzech częściach, w którym życie poety, wojna, niemiecka okupacja i wojna domowa stapiają się z historią greckiego języka i krajobrazu. Jego najsłynniejsze wersy, «Της δικαιοσύνης ήλιε νοητέ», «Ένα το χελιδόνι» i «Ναοί στο σχήμα τ' ουρανού», stały się najbardziej znanymi pieśniami Grecji, gdy Mikis Theodorakis skomponował w 1964 roku do poematu oratorium, a zaśpiewał je Grigoris Bithikotsis.

Το Μονόγραμμα (Monogram, 1972) to jeden poemat miłosny w siedmiu częściach, ten z refrenem «Θα πενθώ πάντα, μ' ακούς; για σένα» (Będę zawsze w żałobie, słyszysz? po tobie), i prawdopodobnie najczęściej cytowany grecki wiersz miłosny XX wieku. Μαρία Νεφέλη (Maria Nefeli, 1978) to dialog poety z młodą kobietą lat siedemdziesiątych, a Ο Ήλιος ο Ηλιάτορας (Słońce Władca, 1971) i Τα Ρω του Έρωτα (Ro miłości, 1972) to krótkie, pieśniowe wiersze pisane z myślą o muzyce. Greka Elitisa jest zmysłowa i precyzyjna: codzienne słowa na morze, wiatr, kamień i światło stoją obok słów z hymnów bizantyjskich i Homera, a efektem jest język, który wydaje się zarazem starożytny i świeżo umyty.

Aby poznać Elitisa, posłuchaj Άξιον Εστί Theodorakisa: «Της δικαιοσύνης ήλιε νοητέ» i «Ένα το χελιδόνι» śpiewa się na każdym koncercie Theodorakisa i na niezliczonych demonstracjach, a większość Greków zna melodie, nie pamiętając, że słowa to wiersz noblisty. Theodorakis skomponował też muzykę do «Του μικρού βοριά» i «Μαρίνα» z cyklu Μικρές Κυκλάδες. Το Μονόγραμμα czyta się na głos na weselach i cytuje na walentynkowych kartkach. Uczniowie czytają Elitisa w liceum, zwłaszcza Άξιον Εστί i wiersz o poległym podporuczniku, a Ateny, Heraklion i wiele innych miast mają ulicę Οδυσσέα Ελύτη. Rok 2011, setna rocznica jego urodzin, został ogłoszony w Grecji Rokiem Elitisa, z wystawami jego kolaży, a także wierszy.

• Jego prawdziwe nazwisko brzmiało Alepudelis; pseudonim Elitis ma podobno łączyć dźwięki ukochanych przez niego słów, takich jak Ελλάδα, ελπίδα, ελευθερία i Ελένη.
• Nigdy nie ukończył studiów i nigdy nie utrzymał długo stałej pracy; żył z rodzinnej firmy, a później ze swoich książek.
• Elitis był także artystą wizualnym: wykonał setki kolaży z wycinków z czasopism i starych rycin, wystawianych w Atenach i za granicą.
• Komitet Noblowski w 1979 roku docenił jego poezję za ukazanie walki współczesnego człowieka o wolność i twórczość na tle greckiej tradycji.