Sofia Vembo

Sofia Vembo urodziła się jako Sofia Bembou 10 lutego 1910 roku w Kallipoli (Gallipoli) we wschodniej Tracji. Jej rodzina przeniosła się w 1912 roku do Konstantynopola, a po wymianie ludności w latach 20. osiadła najpierw w Tsaritsani, a potem w Wolos, gdzie ojciec pracował przy tytoniu. Sama nauczyła się grać na gitarze. W 1933 roku popłynęła statkiem do Salonik i śpiewała w lokalu Astoria; jesienią tego roku zadebiutowała w Atenach w rewii Παπαγάλος 1933 (Papuga 1933). Później przyjęła sceniczną formę Vembo jako urzędowe nazwisko.

Potem przyszły nagrania dla wytwórni Columbia, a w 1938 roku zagrała główną rolę w filmie Η προσφυγοπούλα (Dziewczyna uchodźczyni). Gdy Włochy zaatakowały Grecję w październiku 1940 roku, jej patriotyczne i satyryczne piosenki w ateńskich rewiach podnosiły na duchu żołnierzy i rodziny. W czasie okupacji niemieckiej została aresztowana i przesłuchana przez gestapo. W 1942 roku wyjechała do Egiptu, śpiewała dla wojsk greckich i alianckich na Bliskim Wschodzie i w 1946 roku wróciła do Grecji.

W 1949 roku otworzyła własny Θέατρο Βέμπο (Teatr Vembo) w ateńskiej dzielnicy Metaxourgeio. W 1957 roku poślubiła tekściarza i autora rewii Mimisa Traiforosa. Od połowy lat 60. występowała rzadziej. W noc powstania na Politechnice, w listopadzie 1973 roku, ukryła studentów w swoim mieszkaniu w pobliżu uczelni. Zmarła w Atenach 11 marca 1978 roku, a w jej pogrzebie wzięły udział tysiące ludzi.

Głos Vembo pasował zarówno do romantycznych lekkich piosenek, jak i do szybkich, aktualnych numerów επιθεώρηση (rewii), formy teatralnej złożonej ze skeczy i piosenek o bieżących wydarzeniach. Już przed 1940 rokiem należała do czołowych artystek nagraniowych. Ζεχρά (Zehra, 1938) z muzyką Michalisa Sougioula była jedną z jej piosenek miłosnych. W 1940 roku Mimis Traiforos napisał do tej melodii nowe słowa, a efekt, Παιδιά, της Ελλάδος παιδιά (Dzieci Grecji, dzieci), stał się najbardziej znaną piosenką wojny. Piosenki satyryczne, takie jak Βάζει ο Ντούτσε τη στολή του (Duce wkłada mundur), wyśmiewały Mussoliniego.

W kinie zagrała główną rolę w Η προσφυγοπούλα (1938), wystąpiła w Στέλλα (Stella, 1955) Michaela Cacoyannisa i zagrała podwójną rolę w Στουρνάρα 288 (Stournara 288, 1959). We własnym teatrze wystawiała wielkie rewie. Film ERT z lutego 1967 roku utrwala jedną z nich w Teatrze Vembo, z siostrami Kalouta i Takisem Miliadisem. W finale pierwszego aktu prowadzi cały zespół w składance swoich przebojów, wśród nich Χειμώνας (Zima) i Αθήνα και πάλι Αθήνα (Ateny i znowu Ateny). Archiwum ERT przypisuje jej interpretacjom także utrwalenie stylu αρχοντορεμπέτικο, wytwornej miejskiej odmiany piosenki bliskiej rebetiko.

Piosenki Vembo powracają co roku 28 października, gdy Grecja wspomina wojnę z 1940 roku, a jej życie wciąż inspiruje spektakle, takie jak Σοφία Βέμπο – Μια ζωή Ελλάδα (Sofia Vembo – Całe życie Grecja) z 2024 roku. 28 października 2025 roku Saloniki uczciły ją w budynku przy alei Nikis, gdzie po raz pierwszy śpiewała. Na pierwszy krok w języku greckim otwórz na ert.gr stronę archiwum ERT „Σοφία Βέμπο – 11 Μαρτίου 1978”, która prezentuje fragment rewii z 1967 roku. Przeczytaj listę tytułów piosenek i znajdź dwa proste słowa: χειμώνας (zima) i Αθήνα (Ateny). Potem powiedz własne krótkie zdanie: Ακούω το τραγούδι «Χειμώνας» (Słucham piosenki Zima). Strona ERT i piosenki są po grecku; zdanie to nasz własny przykład do ćwiczeń, a nie tekst piosenki.

• Jej nazwisko rodowe brzmiało Bembou; później sceniczna forma Vembo stała się jej urzędowym nazwiskiem.
• W 1947 roku, podczas trasy po Stanach Zjednoczonych, opublikowała autobiografię w 62 odcinkach w greckim dzienniku nowojorskim Εθνικός Κήρυξ (National Herald).
• Po jej śmierci kompozytor Vasilis Tsitsanis napisał wspomnienie dla gazety Τα Νέα, opisując, jak jej śpiew wzruszał go, gdy był uczniem w Trikali.
• Lokal, w którym po raz pierwszy śpiewała w Salonikach, stoi przy Λεωφόρος Νίκης, czyli „alei Zwycięstwa”.