Lili Zografu

Lili Zografu urodziła się w Heraklionie 17 czerwca 1922 roku; jeden katalog biblioteczny podaje rok 1918, ale większość źródeł podaje 1922. Jej ojciec, Andreas Zografos, był dziennikarzem i wydawcą gazety, a jego praca skierowała ją ku pisaniu. Uczyła się w szkole Korais w Heraklionie oraz w katolickiej szkole urszulanek na wyspie Naksos. W czasie okupacji niemieckiej, mając około dwudziestu jeden lat, została uwięziona za działalność w ruchu oporu, będąc w ciąży. Jej córka, poetka Rena Hatzidaki, urodziła się w więzieniu.

Po wyzwoleniu w 1944 roku pracowała jako dziennikarka w wielu gazetach i czasopismach, a przez pewien czas mieszkała w Paryżu. Jej pierwsza książka, zbiór nowel Αγάπη (Miłość), ukazała się około 1950 roku. W czasie dyktatury z lat 1967–1974 pisała dla magazynu Γυναίκα (Kobieta) i sprzeciwiała się reżimowi; w listopadzie 1973 roku była naocznym świadkiem powstania na ateńskiej Politechnice. Po upadku junty pisała felietony do gazety Eleftherotypia i wydawała powieści, które zdobyły szerokie grono czytelników.

W 1998 roku, podczas wakacji w rodzinnym mieście, doznała ciężkiego udaru. Zmarła kilka dni później, 2 października, w szpitalu Wenizelejo w Heraklionie. Łącznie wydała około dwudziestu czterech książek: powieści, nowele i eseje.

Zografu zyskała szeroką sławę dzięki książce Νίκος Καζαντζάκης, ένας τραγικός (Nikos Kazantzakis, człowiek tragiczny), wydanej około 1959–1960 roku. Ten psychologiczny portret kreteńskiego pisarza opierał się częściowo na twierdzeniach przypisywanych jego pierwszej żonie, Galatei, wywołał kontrowersje i wciąż jest wznawiany. W 1971 roku wydała Ο ηλιοπότης Ελύτης (Elitis, pijący słońce), studium poezji Odiseasa Elitisa; poeta nie zaakceptował rękopisu, ale ona i tak go opublikowała. Jej relacja naocznego świadka 17 Νοέμβρη 1973 – Η νύχτα της μεγάλης σφαγής (17 listopada 1973: noc wielkiej rzezi) ukazała się w 1974 roku.

Επάγγελμα: πόρνη (Zawód: prostytutka), z tekstami datowanymi na 1978 rok, łączy autobiografię i satyrę: autorka opisuje, jak zmieniła zawód w dokumentach tożsamości, co miało absurdalne skutki, i atakuje biurokrację oraz hipokryzję lat junty. Późniejsze powieści, takie jak Νύχτωσε αγάπη μου, είναι χτες (Zapadła noc, kochany, jest wczoraj) i autobiograficzna Η Συβαρίτισσα (Sybarytka), utrzymały w centrum niezależność kobiet. Η αγάπη άργησε μια μέρα (1994) rozgrywa się w czasie okupacji w Neochori, kreteńskiej wsi. Liczna rodzina Ftenudos żyje pod presją religijną i według sztywnych zasad moralnych, a najmłodsza córka, Erato, zakochuje się we włoskim żołnierzu ukrytym w piwnicy domu. Zografu zwracała się do kobiet jak towarzyszka, a nie kaznodziejka, i odrzucała wąską feministyczną etykietę.

W testamencie Zografu przekazała prawa autorskie do swoich dzieł greckim Wioskom Dziecięcym SOS, które organizowały wydarzenia ku jej pamięci. Η αγάπη άργησε μια μέρα dotarła do szerokiej publiczności, gdy ERT wyemitowała jej adaptację telewizyjną w 1997 roku, a w 2024 roku Teatr Państwowy Grecji Północnej i Miejski Teatr Regionalny w Kozani wystawiły ją w reżyserii Enkego Fezollariego. Uniwersytet Kreteński wykorzystał też powieść w wykładzie o filmowaniu literatury. Na początek przeczytaj na głos grecki tytuł: άργησε to forma przeszła od αργώ (spóźniam się). Potem napisz krótką wiadomość w czasie teraźniejszym, Αργείς; Σε περιμένω. (Spóźniasz się? Czekam na ciebie.), i odpowiedz na nią: Αργώ δέκα λεπτά, αλλά έρχομαι. (Spóźniam się dziesięć minut, ale już idę.) Te zdania do ćwiczeń są nasze, nie pochodzą z powieści.

• Jej córka, poetka Rena Hatzidaki, urodziła się, gdy Zografu siedziała w więzieniu w czasie okupacji.
• Odiseas Elitis nie zaakceptował jej rękopisu o swojej poezji, ale opublikowała go w 1971 roku.
• Prawa autorskie do swoich książek przekazała Wioskom Dziecięcym SOS.
• Η αγάπη άργησε μια μέρα przeszła z powieści do telewizji w 1997 roku i na scenę w 2024 roku.