Jorgos Zambetas

Zambetas urodził się w Atenach 25 stycznia 1925 roku. Jako chłopiec pomagał w zakładzie fryzjerskim ojca, gdzie potajemnie wymyślał pierwsze melodie na buzuki, a spotkanie z Wasilisem Tsitsanisem w 1938 roku wywarło na nim głębokie wrażenie. Sięgnął po instrument w czasach, gdy należał on jeszcze do półświatka rebetiko, a szanowane rodziny patrzyły na niego z góry. Uczył się ze słuchu i przez granie, w małych tawernach i klubach, w ciężkich latach niemieckiej okupacji i wojny domowej. W latach 50., gdy buzuki przechodziło z marginesu do centrum greckiej muzyki popularnej, był jednym z najbardziej znanych buzukistów w Atenach.

Jego prawdziwą sceną było κέντρο, nocny klub z muzyką na żywo, w którym grał przez dziesięciolecia. Publiczność przychodziła dla jego techniki, szybkiej, błyskotliwej i pełnej sztuczek, ale też dla samego człowieka: śmiał się, żartował z muzykami, śpiewał, a czasem wstawał i tańczył, grając. W latach 60. greckie kino przeżywało rozkwit, a producenci chcieli scen z buzuki; Zambetas wystąpił w wielu filmach, często jako on sam, grając w tawernie, podczas gdy gwiazdy tańczyły. Według niektórych obliczeń wziął udział w ponad 160 greckich filmach. Pomagał też młodym śpiewakom: Dimitris Mitropanos nazywał go swoim wielkim nauczycielem. Występował jeszcze w latach 80. i zmarł w Atenach 10 marca 1992 roku. Zapamiętano go przede wszystkim jako muzyka, który dawał ludziom szczęście.

Zambetas był jednocześnie instrumentalistą i autorem piosenek. Jako muzyk należał do pokolenia, które po Manolisie Chiotisie uczyniło z buzuki instrument wirtuozowski. Jego sola i taksimia, swobodnie improwizowane wstępy przed piosenką, były szybkie i dowcipne, a on lubił zaskakiwać publiczność nagłymi zmianami rytmu. Grał zeibekiko, hasapiko i szybkie hasaposerviko, tańce, które każdy rozpozna w greckiej tawernie.

Jako kompozytor napisał wiele popularnych piosenek, z których sporo śpiewał sam ciepłym, lekko chropawym głosem. Do najbardziej lubianych należą Δεν έχει δρόμο να διαβώ (Nie mam drogi, którą mógłbym pójść, 1963), Τα δειλινά (Wieczory, 1964) w wykonaniu Vicky Moscholiou, instrumentalny utwór na buzuki Σήκω χόρεψε συρτάκι (Wstań i zatańcz sirtaki, 1965) oraz Αγωνία (Niepokój, 1970) w wykonaniu Tolisa Voskopoulosa. To piosenki o miłości, podróżach, winie i tańcu, z melodiami, które łatwo zapamiętać, i rytmami stworzonymi na parkiet. Wiele z nich rozbrzmiewało w kinie, a filmy utrzymały je przy życiu: za każdym razem, gdy grecka telewizja pokazuje starą czarno-białą komedię, nowe pokolenie widzi Zambetasa uśmiechającego się szeroko nad swoim buzuki. W jego muzyce nie ma nic z mroku dawnego rebetiko; to dźwięk biednych, ale pełnych nadziei Aten, które wychodziły wieczorem, by zapomnieć o dniu.

Grecka telewizja wciąż niemal co tydzień pokazuje filmy z lat 60., a Zambetas jest w wielu z nich: obejrzenie jednego to najłatwiejszy sposób, by go poznać. Jego piosenki są na każdej playliście klasycznych λαϊκά (piosenek ludowych), a buzukiści wciąż studiują jego nagrania dla ich tempa i humoru. Posłuchaj Τα δειλινά albo Σήκω χόρεψε συρτάκι, a potem obejrzyj sceny taneczne z Aliki Vougiouklaki i innymi gwiazdami epoki. Greckie słowo κέφι, radość, dobry nastrój, to słowo, którego najczęściej używa się, mówiąc o nim, i usłyszysz je na każdej zabawie z muzyką na żywo.

• Grał na buzuki w czasach, gdy wiele greckich rodzin uważało je za instrument półświatka; dożył chwili, gdy stało się instrumentem narodowym.
• W wielu swoich występach filmowych gra po prostu samego siebie: buzukistę z tawerny.
• Wiele swoich piosenek śpiewał sam, ciepłym, lekko chropawym głosem.