Μάρθα Καραγιάννη

Η Μάρθα Καραγιάννη γεννήθηκε στις 6 Νοεμβρίου 1939, μοναχοπαίδι προσφύγων από τον Πόντο, και μεγάλωσε στο Κερατσίνι, κοντά στον Πειραιά· ορισμένα δημοσιεύματα αναφέρουν ως τόπο γέννησης τον Πειραιά ή την Αθήνα. Στα οκτώ της, μετά από έναν χρόνο μαθημάτων στη σχολή χορού Μοριανόφ, έγινε δεκτή στο παιδικό μπαλέτο της Λυρικής Σκηνής και, όταν το πρόγραμμα έκλεισε, ακολούθησε τη δασκάλα της σε μια νέα σχολή χορού. Το ιδιωτικό γυμνάσιο όπου φοίτησε δίδασκε επίσης χορό και υποκριτική. Σε μια σχολική παράσταση την πρόσεξε ο σκηνοθέτης Ορέστης Λάσκος και την κάλεσε σε δοκιμαστικό στη Φίνος Φιλμ. Πριν κλείσει τα δεκαεπτά, υποδύθηκε την αγαπημένη του Αλέκου Αλεξανδράκη στην ταινία Η Άγνωστος, που προβλήθηκε το 1956. Δεν φοίτησε ποτέ σε δραματική σχολή, αλλά πήρε άδεια ηθοποιού ως «εξαιρετικό ταλέντο».

Το θεατρικό της ντεμπούτο ακολούθησε το 1957 στην επιθεώρηση Ελέφαντες και ψύλλοι, όπου γνώρισε τον Γιάννη Δαλιανίδη, τότε ηθοποιό και χορευτή. Από το 1961 η κινηματογραφική της πορεία συνδέθηκε στενά με τον Δαλιανίδη και τη Φίνος Φιλμ, ενώ από το 1964 ως το 1972 δούλεψε αποκλειστικά για τη Φίνος. Στη συνέχεια αφοσιώθηκε στο θέατρο, περνώντας από τα μιούζικαλ και τις κωμωδίες των δεκαετιών του ’70 και του ’80 στην πρόζα της δεκαετίας του ’90, και εμφανίστηκε σε τηλεοπτικές σειρές από το 1977 και μετά. Η αυτοβιογραφία της, Ο έρωτας μωρό μου είναι γλέντι, κυκλοφόρησε το 2001. Πέθανε στις 18 Σεπτεμβρίου 2022.

Η κινηματογραφική περσόνα της Καραγιάννη διαμορφώθηκε στις κωμωδίες και τα μιούζικαλ της Φίνος Φιλμ της δεκαετίας του ’60. Ο Δαλιανίδης τη σκηνοθέτησε πρώτη φορά στο Ζητείται ψεύτης (1961). Το Μερικοί το προτιμούν κρύο (1963), που η Φίνος παρουσιάζει ως το πρώτο ελληνικό μιούζικαλ, της χάρισε μεγάλη επιτυχία ως αρραβωνιαστικιά του Ντίνου Ηλιόπουλου. Έγινε έπειτα σταθερό πρόσωπο των μιούζικαλ του Δαλιανίδη, όπως Κάτι να καίει (1964), Κορίτσια για φίλημα (1965), Ραντεβού στον αέρα (1966), Μια κυρία στα μπουζούκια (1968), Γοργόνες και μάγκες (1968) και Μαριχουάνα στοπ (1971). Χόρεψε σε όλα, αλλά τραγούδησε μόνο σε ένα: Ο άντρας που θα παντρευτώ, σε μουσική Μίμη Πλέσσα και στίχους Λευτέρη Παπαδόπουλου, στις «Γοργόνες και μάγκες».

Με τον Κώστα Βουτσά σχημάτισε ένα πολυαγαπημένο κινηματογραφικό ζευγάρι, κυρίως στο Το ανθρωπάκι (1969). Το Πεθαίνω κάθε ξημέρωμα (1969) του Νίκου Φώσκολου της έδωσε τον μοναδικό δραματικό της ρόλο στη Φίνος. Η Φίνος Φιλμ μετρά είκοσι από τις σαράντα δύο ταινίες της. Στο θέατρο ανέβασε τον χειμώνα του 1972 ένα φιλόδοξο Καμπαρέ, απέσπασε επαίνους σε έργα των Πιραντέλο, Γκολντόνι και Κέσελρινγκ τη δεκαετία του ’90 και το 2004 υποδύθηκε την Πραξαγόρα στις Εκκλησιάζουσες του Αριστοφάνη, σε περιοδεία στα φεστιβάλ της Ελλάδας ως το Ωδείο Ηρώδου του Αττικού.

Η Φίνος Φιλμ, που κατέχει τα δικαιώματα των ταινιών της, διατηρεί στον ιστότοπό της τη φιλμογραφία της Καραγιάννη, τρία βιντεοσκοπημένα αφιερώματα και μια επιλογή από τα λόγια της· όταν πέθανε, η εταιρεία την αποχαιρέτησε ως «γοργόνα μας». Η ίδια είχε πει ότι το να βγάζει ένας ηθοποιός γέλιο δεν μαθαίνεται: ή το έχεις ή όχι. Το κωμικό ταλέντο ίσως είναι έμφυτο, αλλά ο κωμικός διάλογος είναι εξαιρετική τάξη. Διαλέξτε μια σύντομη σκηνή από μια ελληνόφωνη κωμωδία της Φίνος με τους συντελεστές της, όπως Το ανθρωπάκι, και σημειώστε πώς οι ήρωες διατυπώνουν ένα αίτημα, διακόπτουν ο ένας τον άλλον και αλλάζουν τόνο. Έπειτα γράψτε έναν νέο διάλογο τεσσάρων έως έξι γραμμών για την ίδια κατάσταση με δικά σας λόγια, αντί να αντιγράψετε το σενάριο, και παίξτε τον με έναν συνομιλητή.

• Πήρε άδεια ηθοποιού ως «εξαιρετικό ταλέντο» χωρίς να φοιτήσει ποτέ σε δραματική σχολή.
• Στα μιούζικαλ του Δαλιανίδη χόρευε πάντα, αλλά τραγούδησε μόνο μία φορά, στις «Γοργόνες και μάγκες» (1968).
• Το 2002 επέστρεψε στη Λυρική Σκηνή, με την οπερέτα «Το κορίτσι της γειτονιάς», πάνω από πενήντα χρόνια μετά το παιδικό της μπαλέτο.
• Η πρώτη της αρχαία κωμωδία ήρθε μόλις το 2004, όταν υποδύθηκε την Πραξαγόρα στις «Εκκλησιάζουσες» του Αριστοφάνη.