Matoula Zamani

De familie van Matoula Zamani zijn Vlachen uit Panagia, een dorp in de regio Trikala in Thessalië, en daar bracht ze haar vroege jeugd door, tussen rivieren, grootouders en familieleden. Toen ze zeven was, verhuisde het gezin naar Athene, waar ze opgroeide in Exarchia, bij de Strefi-heuvel. In een interview met LiFO in 2013 herinnerde ze zich een grootmoeder die haar rond haar vierde een klein Casio-keyboard bracht, en een huis waar haar moeder, vader en zus allemaal zongen; er werd naar Hadjidakis en Theodorakis geluisterd, maar ook naar de Beatles.

Ze ging naar het muziekgymnasium en -lyceum van Pallini en studeerde daarna aan de Faculteit Wijsbegeerte, die ze in vijf jaar afrondde zonder op te houden met zingen. Met vrienden zong ze rebetiko, traditionele liederen en oude liederen uit Smyrna. Haar eerste optreden op een podium, vertelde ze in 2017 aan Ta Nea, was in een kleine bar in Exarchia, met een groep vrienden die traditionele muziek speelde. In 2013 werkte ze al zo’n drie jaar met Thanasis Papakonstantinou, en in 2020 vertelde ze To Vima dat het haar tiende jaar was waarin ze haar eigen liedjes voor publiek bracht. Toen woonde ze al op het eiland Amorgos, en haar concerten hebben haar door heel Griekenland en naar Cyprus gebracht.

Zamani’s eerste album, Varligali (2012), verscheen bij Antart Productions en bestaat grotendeels uit eigen teksten en muziek. De titel, vertelde ze LiFO, is een Vlachische uitdrukking die πέρα δώθε (heen en weer) betekent. Liedjes genoemd naar de eilanden Donoussa en Folegandros staan naast een nieuwe versie van Τα χεράκια μου δεμένα (Mijn handjes zijn gebonden) van Apostolos Kaldaras en Lefteris Papadopoulos. In januari 2012 presenteerde ze het album in de Atheense club Stavros tou Notou met de band Burger Project; recensente Eleni Lampraki noemde haar een authentieke, onvervalste vertolkster. Muma (2014, Sui Generis Music) dankt zijn titel aan het Vlachische woord voor moeder en bevat Μπανιστηρτζού, opgenomen met Eisvoleas.

5 χειμώνες, 6 καλοκαίρια (5 winters, 6 zomers, 2016) bundelt vijftien liveopnamen van liedjes van Papakonstantinou uit zijn concerten van 2012 tot 2015, met Zamani als hoofdstem. In zijn toelichting schreef de componist dat ze met zijn moeilijke liedjes had geworsteld en als winnares was geëindigd; criticus Giorgos Charonitis prees de interpretatieve waarachtigheid van haar zang. Nuka, tien liedjes uitgebracht in december 2018, heeft weer een Vlachische titel, die καρυδιά (walnotenboom) betekent, en is opgedragen aan haar vader, Giannis Zamanis. Sindsdien brengt ze vooral singles uit, waaronder Αλιάκμονας (2024), waarvan de titel de naam is van een rivier in Noord-Griekenland. In 2020 beschreef ze haar nieuwere materiaal als emotioneel elektronisch en onmiskenbaar traditioneel.

Zamani hoort bij een generatie Griekse zangers die zich vrij bewegen tussen traditioneel lied, rebetiko en de entechno-liederen van componisten als Papakonstantinou, terwijl ze ook eigen materiaal schrijven. Haar albumtitels brengen het Aroemeens (Vlachisch), een Romaanse taal die al lang in delen van Griekenland wordt gesproken, in de Griekse populaire muziek, altijd met een Griekse uitleg. Probeer dit: zoek de tracklijsten van Varligali, Muma en Nuka en schrijf voor elke titel een Griekse zin naar het model van haar eigen toelichting bij Nuka: «Nuka», που στα βλάχικα σημαίνει «καρυδιά» (Nuka, wat in het Vlachisch walnotenboom betekent). Voeg daarna in het Grieks een reden toe: waarom zou een zangeres een woord uit de taal van haar familie kiezen? Vergelijk uw zinnen met de niveautekst op deze pagina. Onthoud dat de Vlachische woorden zelf geen Grieks zijn; de uitleg eromheen wel.

• Haar albumtitels Varligali, Muma en Nuka zijn allemaal Vlachische woorden.
• Ze ging naar een muziekschool voor voortgezet onderwijs in Pallini, bij Athene.
• Haar livealbum met Papakonstantinou werd opgenomen tijdens concerten tussen 2012 en 2015.
• Ze droeg Nuka (2018) op aan haar vader.