Jeta
Mariza Koch lindi në Athinë më 14 mars 1944 nga një nënë greke nga Santorini dhe një baba gjerman, një oficer që nuk e njohu kurrë. Vitet e para i kaloi në Anafiotika, lagjja e vogël e zbardhur me gëlqere e Plakës nën Akropol. Në moshën shkollore u dërgua në fshatin e nënës në Santorini, ku jetoi deri në adoleshencë; kujtimet e saj të vitit 2018, Το ξανθό κορίτσι της Σαντορίνης (Vajza bionde e Santorinit), tregojnë për këtë fëmijëri të pasluftës. Kujtimet e saj të para muzikore ishin këngët e Azisë së Vogël që këndonin refugjatët në Athinë; më pas erdhën kënga bizantine dhe këngët ishullore të Santorinit dhe Kikladeve. Në një intervistë të vitit 2024 kujtoi se mësoi të këndonte mantinada kretase nga një kretas që erdhi në ishull pas tërmetit të vitit 1956.
Karriera e saj nisi në mesin e viteve 1960: në tetor 2015 Universiteti i Patrës shënoi pesëdhjetë vjetët e saj në muzikë me një homazh dhe një diplomë nderi. Albumi Αραμπάς e bëri të njohur më 1971. Me kërkesë të Manos Hadjidakis-it shkroi një baladë proteste kundër pushtimit turk të Qipros më 1974 dhe e këndoi në Eurovizion në Hagë më 3 prill 1976. Që nga vitet 1970 bëri turne në Evropën Perëndimore, Rusi, Amerikë, Australi, Indi, Lindjen e Mesme dhe Afrikë; biografia e saj shënon se më 1980 ishte këngëtarja e parë perëndimore që doli në skenë në Kinë. Më 1996 themeloi shtëpinë diskografike VERSO MUSIC dhe filloi t’u jepte mësim fëmijëve, ndërsa më 2004 hapi një qendër për muzikë, lëvizje dhe fjalë të bazuar në përvojë.
Veprat
Tingulli i Koch-it nis nga tradita. Αραμπάς (Arabas, 1971) i vuri këngët tradicionale përbri ritmeve të pazakonta dhe teksturave elektronike, duke e lënë ndonjëherë zërin e saj pothuajse pa shoqërim; biografia e saj në Universitetin Jon e quan atë diskun e parë të artë në tregun grek. Albume të mëvonshme si Αιγαίο (Egjeu, 1979) u kthyen te instrumentet tradicionale. Për shumicën e këngëve të saj shkruan vetë tekstin dhe muzikën, dhe ka kompozuar poezi të Safos, Kostas Varnalis-it, Nikos Kavvadias-it dhe Giorgos Sarantaris-it; më 2020 publikoi një cikël me pesë poezi të Kiki Dimoulës. Kënga e saj Φάτα Μοργκάνα (Fata Morgana) dëgjohet në kolonën zanore të filmit të Marco Ferrerit Storia di Piera (1983).
Παναγιά μου, Παναγιά μου është një vajtim në frymën e μοιρολόι-t (vajit) popullor. Të dhënat e Eurovizionit ia atribuojnë muzikën Koch-it dhe tekstin Michalis Fotiadis-it; kënga mori 20 pikë dhe doli e trembëdhjeta nga tetëmbëdhjetë. Siç i tregoi gazetës To Vima më 2025, Hadjidakis i telefonoi një mbrëmje me kërkesën, dhe mes protestave ajo nënshkroi një deklaratë se këndonte me përgjegjësinë e vet. Vepra e saj e mëvonshme iu drejtua fëmijëve: albume me lojëra të kënduara tradicionale, shfaqje si Η Γοργόνα ταξιδεύει τον μικρό Αλέξανδρο (Sirena e merr Aleksandrin e vogël në udhëtim) dhe libra me CD, mes tyre Με τη Μαρίζα τραγουδώ, ελληνικά μαθαίνω (Me Marizën këndoj, greqisht mësoj, 2010), shkruar për fëmijët që mësojnë gjuhën greke dhe traditën e saj muzikore.
Trashëgimia në Greqinë e sotme
Puna edukative e Koch-it sot strehohet në Departamentin e Studimeve Muzikore të Universitetit Jon, ku fletorja e saj e repertorit përdoret në studimet bachelor dhe master. Faqja falas Τραγουδώντας ελληνικά με τα τραγούδια της Μαρίζας Κωχ (Duke kënduar greqisht me këngët e Mariza Koch-it) i rendit këngët e saj sipas temës, moshës dhe nivelit gjuhësor, me një temë kushtuar vetë gjuhës greke. Provoni: hapni faqen, zgjidhni temën Ελληνική γλώσσα (Gjuha greke) dhe dëgjoni një këngë, duke shënuar tri fjalë që i njihni. Pastaj rilexoni fjalinë e saj te Një fjali për të mbajtur mend. Biografia e saj vazhdon: Καμαρώνω το ίδιο και για το ένα και για το άλλο (Krenohem njësoj si për njërën, ashtu edhe për tjetrën). Shkruani sipas këtij modeli një fjali tuajën për dy vende shumë të ndryshme që kanë rëndësi për ju. Këngët u krijuan për nxënës të vegjël; në C1 sfida qëndron te fjalia juaj.
A e dinit?
- Mësoi mantinada kretase në Santorini nga një kretas që erdhi pas tërmetit të vitit 1956.
- Kënga e saj për Eurovizionin e 1976-s nisi me një telefonatë mbrëmjeje nga Manos Hadjidakis.
- Kënga e saj Φάτα Μοργκάνα (Fata Morgana) dëgjohet në filmin e Marco Ferrerit Storia di Piera (1983).
- Më 2009 fitoi çmimin e këngëtares më të mirë në festivalin International Country Music Week në Kinë.
Veprat kryesore
| Titulli greqisht | Titulli | Viti |
|---|---|---|
| Αραμπάς | Arabas (Qerrja) | 1971 |
| Παναγιά μου, Παναγιά μου | Shën Mëria ime, Shën Mëria ime — Eurovizioni 1976 | 1976 |
| Αιγαίο | Egjeu | 1979 |
| Η Γοργόνα ταξιδεύει τον μικρό Αλέξανδρο | Sirena e merr Aleksandrin e vogël në udhëtim — album | 1997 |
| Με τη Μαρίζα τραγουδώ, ελληνικά μαθαίνω | Me Marizën këndoj, greqisht mësoj — libër me CD | 2010 |
| Το ξανθό κορίτσι της Σαντορίνης | Vajza bionde e Santorinit — kujtime | 2018 |
Një varg për t’u mbajtur mend
Αξιώθηκα να τραγουδήσω σε πολλά από τα μεγαλύτερα θέατρα του κόσμου, αλλά και σε αμέτρητα σχολεία, καφενεία, αγροτικές αποθήκες και των πιο μικρών χωριών της πατρίδας μας.
Axióthika na tragoudíso se pollá apó ta megalýtera théatra tou kósmou, allá kai se amétrita scholeía, kafeneía, agrotikés apothíkes kai ton pio mikrón chorión tis patrídas mas.
M’u dha nderi të këndoj në shumë nga teatrot më të mëdha të botës, por edhe në shkolla, kafene dhe depo bujqësore të panumërta edhe të fshatrave më të vegjël të atdheut tonë.
