Manos Haxhidhakis

Haxhidhakisi lindi në Ksanthi, në Thrakë, më 23 tetor 1925, nga një baba nga Kreta dhe një nënë nga Adrianopoja. Familja u shpërngul në Athinë në vitin 1932, dhe babai i tij vdiq në një aksident ajror në vitin 1938, gjë që i la në varfëri. Gjatë pushtimit gjerman ai punoi çfarëdo që gjente, si hamall porti, shitës akulli dhe ndihmës në dyqanin e një fotografi, studioi për pak kohë filozofi në universitet dhe mësoi vetë pjesën më të madhe të asaj që dinte për muzikën. Në vitin 1944 njohu regjisorin Karolos Kun dhe nisi të kompozonte për Teatrin e tij të Artit (Θέατρο Τέχνης), fillimi i një bashkëpunimi që zgjati dekada.

Më 31 janar 1949, njëzet e tre vjeç, ai mbajti në Teatrin e Artit një leksion për rebetikon, muzikën e të varfërve të qytetit, të tekeve të hashashit dhe të refugjatëve nga Azia e Vogël, të cilën Athina e respektueshme e përbuzte. Ai argumentoi se ajo ishte muzika e vërtetë popullore e Greqisë dhe e krahasoi me bluzin. Leksioni shkaktoi skandal dhe ndryshoi muzikën greke. Në vitet 1950 shkroi për kinemanë, përfshirë Στέλλα (1955) të Mihalis Kakojanisit me Melina Merkurin, dhe në vitin 1960 filmi Kurrë të dielën i Zhyl Dasenit i solli çmimin e Akademisë për këngën më të mirë; ai nuk udhëtoi në Hollivud për ta marrë.

Nga viti 1966 deri në 1972 jetoi në Nju Jork. I kthyer në Athinë, drejtoi Programin e Tretë të radios shtetërore greke nga viti 1975 deri në 1982, duke e kthyer në një shkollë të muzikës së mirë për një brez të tërë, drejtoi një shtëpi diskografike dhe një revistë, dhe në vitin 1989 themeloi Orkestrën e Ngjyrave (Ορχήστρα των Χρωμάτων). Vdiq në Athinë më 15 qershor 1994.

Vepra e parë e madhe e Haxhidhakisit, «Έξι λαϊκές ζωγραφιές» (Gjashtë piktura popullore, 1951), ishte një suitë për piano e ndërtuar mbi melodi rebetiko: manifesti i leksionit të tij i vënë në praktikë. Cikli i tij i këngëve për «Ματωμένος γάμος» (Dasma e përgjakur, 1948) të Lorkës dhe dhjetëra partitura për Teatrin e Artit e bënë kompozitorin e skenës greke, dhe këngët e filmave të viteve 1950 dhe 1960 e bënë kompozitorin e rrugës greke: «Αγάπη που 'γινες δίκοπο μαχαίρι» nga Στέλλα, «Τα παιδιά του Πειραιά» nga Kurrë të dielën, këngët e revysë së vitit 1962 «Οδός Ονείρων» (Rruga e Ëndrrave).

Partneri i tij i madh ishte poeti Nikos Gatsos. Së bashku shkruan këngë që çdo grek di t'i këndojë, nga «Χάρτινο το φεγγαράκι» (Hëna e vogël prej letre, 1949) deri te albumi «Αθανασία» (Pavdekësia, 1976). Në «Ο Μεγάλος Ερωτικός» (I madhi erotik, 1972) ai vuri në muzikë poezi dashurie nga Sapfoja dhe Kënga e Këngëve deri te Solomosi, Kavafi dhe Elitisi, të kënduara nga Fleri Dadonaki dhe Dimitris Psarianos; shumë grekë e konsiderojnë kryeveprën e tij. Në Nju Jork regjistroi «Reflections» (1970) me një grup rok, dhe «Το χαμόγελο της Τζοκόντας» (Buzëqeshja e Xhokondës, 1965) është vepra e tij thjesht orkestrale më e njohur.

Muzika e tij njihet menjëherë: një melodi e qartë që këndohet lehtë, shpesh në një vals të butë ose në një ritëm 9/8 nga vallja popullore, harmoni më shumë franceze se greke dhe një frymë melankolie edhe në këngët më të gëzuara. Ai shkroi edhe muzikë radiofonike për fëmijë, përfshirë serinë «Λιλιπούπολη» (Qyteti i Liliputit), që grekët që ishin fëmijë në fund të viteve 1970 ende e këndojnë nën zë.

Filloni me «Τα παιδιά του Πειραιά», që ekziston në njëqind versione në shumë gjuhë, dhe pastaj me «Χάρτινο το φεγγαράκι» dhe «Ο Μεγάλος Ερωτικός». Radioja greke transmeton Haxhidhakisin çdo ditë, këngët e tij këndohen në festat shkollore dhe në taverna, dhe «Αγάπη που 'γινες δίκοπο μαχαίρι» është një shprehje që njerëzit e përdorin për çdo dashuri të dhimbshme. Programi i Tretë që ai ndërtoi ende transmeton, dhe Orkestra e tij e Ngjyrave ende jep koncerte në Athinë. Faqja ka një ushtrim fjalori A2 për muzikën që e shoqëron. Bashkë me Mikis Theodhorakisin ai është njëri nga dy kompozitorët që çdo grek i përmend të parët, dhe të dy burrat, miq dhe rivalë, zakonisht përmenden me një frymë.

• «Τα παιδιά του Πειραιά» ishte kënga e parë në një gjuhë tjetër nga anglishtja që fitoi çmimin e Akademisë për këngën më të mirë origjinale, në prill 1961.
• Leksionin e tij të vitit 1949 për rebetikon e mbajti kur ishte njëzet e tre vjeç; shumë muzikantë e konsiderojnë lindjen e muzikës moderne popullore greke.
• Ai nuk studioi kurrë gjatë në mënyrë formale në një konservator dhe si kompozitor ishte kryesisht autodidakt.
• Si drejtor i Programit të Tretë (1975–1982) transmetoi gjithçka, nga Bahu te rebetikoja, dhe krijoi një botë muzikore për fëmijë, Qytetin e Liliputit, që u bë kult.