Karolos Koun

Koun lindi më 13 shtator 1908 në Bursa (Prusa) të Azisë së Vogël, nga një baba me origjinë gjermane dhe një nënë greke, dhe u rrit në Kostandinopojë, ku ndoqi Robert College-in amerikan. Pas një viti në Sorbonë, erdhi në Athinë më 1929 për të dhënë anglisht në Kolegjin e Athinës, dhe pikërisht me nxënësit e tij bëri regjinë e parë: Zogjtë, Bretkosat e Aristofanit dhe Kiklopi në kopshtin e shkollës, të luajtura me maska dhe veshje popullore. Më 1934, me piktorin Jannis Tsarouhis dhe aktorin Dionisis Devaris, themeloi jetëshkurtrën Λαϊκή Σκηνή (Skena Popullore), ku vuri në skenë tragjedinë kretase Ερωφίλη dhe Alkestën e Euripidit në një stil që e quante «ekspresionizëm popullor grek».

Në vjeshtën e 1942-s, në mes të pushtimit gjerman dhe urisë, hapi Θέατρο Τέχνης me Rosën e egër të Ibsenit dhe një trupë aktorësh të rinj të panjohur që ishin edhe studentët e tij, mes tyre e reja Melina Merkuri. Teatri u mbyll për mungesë parash më 1949, dhe kur u rihap më 1954 ishte në Υπόγειο, një bodrum nën galerinë Orfeas në rrugën Pesmazoglou, njëqind e pesëdhjetë vende rreth një skene të zhveshur, që mbeti shtëpia dhe simboli i tij.

Vazhdoi të punonte gjatë diktaturës së 1967–74, kur publiku i lexonte vënie në skenë të tij të Aristofanit si akte rezistence, dhe vdiq në Athinë më 14 shkurt 1987. Teatri i Artit, shkolla e tij dhe dy skenat, Υπόγειο dhe ndërtesa në rrugën Frynichou në Plaka, vazhdojnë me emrin Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν.

Arritja e parë e Kounit ishte që solli shekullin XX në skenën greke. Teatri i Artit i dha Greqisë Pirandellon, Lorkën dhe Tennessee Williams-in e parë; Tramvaji i quajtur Dëshirë i tij i 1949-s, me Merkurin si Blanche dhe muzikë të Manos Hadjidakisit, përfshirë këngën «Χάρτινο το φεγγαράκι», është një gur kilometrik i kujtesës athinase. Në vitet 1950 dhe 1960 erdhën Brecht-i, Ionesco, Beckett-i dhe Pinter-i, të luajtur nga një trupë që punonte dhe studionte bashkë, si reagim ndaj sistemit të yjeve të teatrit tregtar. Arritja e dytë ishte dramaturgjia greke: më 1957 vuri në skenë Η αυλή των θαυμάτων (Oborri i mrekullive) të të panjohurit Iakovos Kampanellis, pjesa që themeloi dramën moderne greke, dhe më pas nxori në pah Loula Anagnostakin, Dimitris Kehaidisin dhe të tjerë.

E treta ishte Aristofani. Όρνιθες (Zogjtë) e tij në teatrin e Herodit Atik në gusht 1959, në përkthimin e Vasilis Rotasit, me muzikë të Hadjidakisit, skenografi dhe kostume të Tsarouhisit dhe koreografi të Zouzou Nikoloudit, e trajtonin komedinë si një festë të gjallë popullore, me këndim bizantin dhe gjeste të teatrit të hijeve. Një prift i parodizuar në stilin e një liturgjie ortodokse shkaktoi skandal; ministri Konstantinos Tsatsos ndaloi shfaqjet e mëtejshme pas premierës. E rivënë më 1960, shfaqja fitoi çmimin e parë në Théâtre des Nations në Paris më 1962 dhe bëri turne për dhjetëvjeçarë. Pasuan Πέρσες (Persët, Londër 1965), Βάτραχοι, Αχαρνής, Οιδίπους Τύραννος dhe Βάκχες, dhe mënyra e tij e luajtjes së të lashtëve, korale, muzikore, e rrënjosur në ritin popullor dhe jo në mermer, u bë mënyra greke.

Zbritni shkallët e Υπόγειο në rrugën Pesmazoglou ose hyni në Teatrin e Artit në rrugën Frynichou në Plaka dhe jeni në shtëpinë e Kounit; trupa dhe shkolla e dramës ende mbajnë emrin e tij, dhe të diplomuarit e saj, nga Giorgos Lazanis, Mimis Kujumxhis dhe Reni Pittaki deri te aktorët e televizionit të sotëm, në Greqi përshkruhen thjesht si «από το Θέατρο Τέχνης». Zogjtë e tij janë rivënë në skenë herë pas here, dhe muzika e Hadjidakisit për ta është e regjistruar në disk. Një fragment nga Oborri i mrekullive i Kampanellisit, të cilin ai e zbuloi, lexohet në lice. Bisedat dhe shkrimet e tij të mbledhura dolën me titullin Κάνουμε θέατρο για την ψυχή μας (Bëjmë teatër për shpirtin tonë, 1987), një titull që njerëzit e teatrit grek e citojnë si kredo.

• Vëniet e tij të para në skenë ishin shfaqje shkollore: Aristofani me djemtë e Kolegjit të Athinës në fillim të viteve 1930, me maska dhe veshje popullore.
• Teatri i Artit u hap më 1942, gjatë urisë së Pushtimit, me Rosën e egër të Ibsenit dhe një trupë studentësh.
• Zogjtë e 1959-s u ndaluan nga qeveria greke pas një shfaqjeje të vetme dhe tre vjet më vonë fituan çmimin e parë në Théâtre des Nations në Paris.
• Tramvaji i quajtur Dëshirë i 1949-s i dha Greqisë një nga këngët e saj më të dashura, «Χάρτινο το φεγγαράκι» të Hadjidakisit, kënduar nga Melina Merkuri në rolin e Blanche-s.