Niki Kanagini

Kanagini lindi në Aleksandrupoli, në Thrakën greke, në 1933. Në fillim të viteve 1950 studioi në École Cantonale de Dessin et d’Art Appliqué në Lozanë; Galeria Kombëtare dhe Muzeu Kombëtar i Artit Bashkëkohor (EMST) japin vite fillimi pak të ndryshme. Nga 1954 deri në 1958 studioi në Shkollën e Arteve të Bukura të Athinës, ku mësues i patën piktorin Yannis Moralis dhe gravurëbërësin Yannis Kefallinos. Me një bursë të Fondacionit Kombëtar Helen për Kërkime, vazhdoi në Central School of Arts and Design në Londër nga 1958 deri në 1961.

Ekspozita e saj e parë personale u mbajt në 1962 në galerinë La Feluca në Romë dhe po atë vit u vendos përfundimisht në Athinë. Dha mësim edhe për shumë vite: në Shkollën Vakalo (1963–1967), në Qendrën e Zbatimeve Teknologjike (1970–1971) dhe, si pedagoge e specializuar, në Shkollën e Arteve të Bukura të Athinës (1984–1986). Shkroi artikuj për gazeta, revista dhe katalogë ekspozitash.

Në vitet 1990 krijoi vepra performative dhe instalacione me kritiken Eleni Varopoulou. Ato u paraqitën në Festivalin e Argosit–Mikenës në 1996 dhe në Akademinë Verore të Teatrit Kombëtar të Greqisë në 2002–2004. Kanagini vdiq në Athinë në 2008. Po atë vit revista Εξώπολις (Exopolis) botoi një homazh që e quante artiste të famshme nga Aleksandrupoli.

Veprat e hershme të Kanaginit ishin fort abstrakte dhe të ndikuara nga idetë moderniste, përfshirë ato të Bauhaus-it; Galeria Kombëtare vëren edhe një stil ekspresionist me ngjyrë intensive. Në fillim të viteve 1960 interesi për veshjen dhe pëlhurën e çoi te tapiceria. Një seri vizatimesh me bojë dhe markera nga 1966–1967, sot në MOMus në Selanik, tregon ndikimin e endjes përmes ritmit, përsëritjes dhe gjestit. Në 1971 tapiceritë e saj të mëdha u ekspozuan në Bienalen e 5-të Ndërkombëtare të Tapicerisë në Lozanë. Më vonë ajo ndërthuri tapicerinë, gravurën dhe teknikat tradicionale në ndërtime hapësinore që kritikonin shkatërrimin e natyrës dhe vinin në pikëpyetje rolin tradicional të gruas.

Εν οίκω (Në shtëpi, 1975), vepër me teknikë të përzier në koleksionin e EMST, është lexuar nga kritikët si një tharëse rrobash në dialog me artin feminist që përdor objekte shtëpiake. Nga mesi i viteve 1970 pikturoi Χειρόγραφα (Dorëshkrimet): vaj mbi pëlhurë ose dru të përgatitur dhe teknikë e përzier mbi letër dhe pëlhurë, me kolona të një shkrimi personal të palexueshëm. Këto vepra i quante «tekste vizuale» dhe e mendonte shikuesin si një «lexues të mundshëm». Galeria Kombëtare zotëron Εφημερίδα (Gazetë, 1975), vizatim me laps mbi letër 200 × 140 cm, dhe Χειρόγραφο (Dorëshkrim, 1978–1979), vaj mbi dru 232 × 160 × 10 cm. Ndër ekspozitat e saj janë Bienalja e Aleksandrisë (1980), Europalia në Bruksel (1982) dhe Gender: Female në Shtëpinë e Qipros në Athinë (1993).

Vepra të Kanaginit ruhen në Galerinë Kombëtare në Athinë, në EMST dhe në MOMus në Selanik. Në 2010 Muzeu Shtetëror i Artit Bashkëkohor në Selanik organizoi retrospektivën pas vdekjes Domestic Scene. Në 2023 Roma Gallery në Athinë shfaqi Dorëshkrimet e saj me titullin η υλικότητα της γραφής (materialiteti i shkrimit). Retrospektiva e EMST An Ode to Things, me kuratore Tina Pandi, zgjat nga 2 prilli 2026 deri më 14 shkurt 2027. Provoni këtë: hapni faqen online të Galerisë Kombëtare për Χειρόγραφο dhe lexoni etiketën, Λάδι σε ξύλο (vaj mbi dru). Pastaj shikoni imazhin dhe provoni tri fjali tonat: Βλέπω σημάδια σαν γράμματα (Shoh shenja si shkronja), Δεν μπορώ να διαβάσω ούτε μία λέξη (Nuk mund të lexoj asnjë fjalë) dhe Το έργο μοιάζει με μεγάλη σελίδα (Vepra duket si një faqe e madhe). Mbani ato që përshtaten dhe korrigjoni të tjerat.

• Kanagini studioi art në tri vende: Zvicër, Greqi dhe Mbretërinë e Bashkuar.
• Në 1971 tapiceritë e saj u kthyen në Lozanë, qytetin e studimeve të saj të para, për Bienalen Ndërkombëtare të Tapicerisë.
• Titulli i retrospektivës së EMST në 2026 vjen nga një poezi e Pablo Nerudës e gjetur mes letrave të saj.
• Piktura e saj Χειρόγραφο mat 232 × 160 cm dhe është pikturuar mbi dru, jo mbi pëlhurë.