Nikos Skalkotas

Skalkotasi lindi më 21 mars 1904 në Halkida, në ishullin Eubea, në një familje muzikantësh popullorë dhe amatorë. Familja u shpërngul në Athinë, ku djali i talentuar studioi violinë në Konservatorin e Athinës dhe u diplomua me nderime në vitin 1920. Një bursë e çoi në vitin 1921 në Berlin, atëherë një nga kryeqytetet muzikore të Evropës, për të vazhduar si violinist në Hochschule für Musik. Në Berlinin e viteve 1920, plot art të ri dhe ide të reja, ai shpejt kaloi nga interpretimi te kompozimi.

Studioi kompozim me Philipp Jarnachun, mori disa mësime nga Kurt Weill dhe nga viti 1927 deri rreth 1932 ishte anëtar i klasës së mjeshtërisë së Arnold Schoenbergut në Akademinë Prusiane të Arteve. Thuhet se Schoenbergu, shpikësi i metodës dodekafonike, e numëronte mes nxënësve të tij më të talentuar. Por Skalkotasi ishte i varfër, bursa i mbaroi, jeta e tij personale ishte e trazuar, dhe në vitin 1933 u kthye në Athinë, duke lënë në Berlin një pjesë të madhe të dorëshkrimeve të hershme, të cilat humbën.

Në Athinë askush nuk interesohej për muzikën e tij moderne e të vështirë. Për pjesën tjetër të jetës punoi si violinist në rreshtat e pasme të orkestrave të Athinës, duke luajtur muzikën e të tjerëve, dhe kompozonte natën për vete. Në vitin 1946 u martua me pianisten Maria Pangali dhe krijoi familje. Vdiq papritur më 19 shtator 1949, vetëm dyzet e pesë vjeç, nga një hernie që nuk u mjekua në kohë. La pas shumë më tepër se njëqind vepra, shumica e të cilave nuk ishin luajtur kurrë.

Skalkotasi shkroi në dy botë shumë të ndryshme. Nga njëra anë zhvilloi versionin e vet të lirë të teknikës dodekafonike të Schoenbergut, duke përdorur disa seri tingujsh njëherësh dhe duke i ndërthurur me forma tradicionale si koncerti, sonata dhe suita. Vepra si Koncerti për violinë (1938), Koncerti i tretë për piano (1939), për piano dhe dhjetë instrumente frymore, 32 pjesë për piano (1940) dhe uvertura Η επιστροφή του Οδυσσέα (Kthimi i Odiseut, 1942–43) janë të dendura, energjike dhe kërkuese, ndër muzikën moderniste më ambicioze të shkruar kudo në ato vite.

Nga ana tjetër shkroi muzikë tonale të rrënjosur në traditën greke. 36 Ελληνικοί χοροί (36 Vallet greke), të kompozuara midis 1931 dhe 1936 dhe të rishikuara më vonë, marrin melodi dhe ritme popullore nga e gjithë Greqia, ishujt, Epiri, Kreta, Maqedonia, dhe i përshtatin për orkestër me një ndjenjë tingulli të shkëlqyer e plot ngjyra. Ndryshe nga kompozitorët e shkollës kombëtare greke, Skalkotasi nuk i zbukuroi këngët popullore me harmoni romantike; i trajtoi me një qartësi moderne që ruan ashpërsinë e tyre. Një nga veprat e tij të fundit, suita e baletit Η θάλασσα (Deti, 1948–49), është po aq e kapshme.

Ky zë i dyfishtë, modernisti i papajtueshëm dhe dashnori i valles greke, është ajo që e bën unik. Disa nga Vallet greke u luajtën kur ishte gjallë dhe i pëlqyen publikut; veprat e tij të mëdha dodekafonike duhej të prisnin dekada, dhe shumë prej tyre u luajtën për herë të parë vetëm në gjysmën e dytë të shekullit XX.

Pas vdekjes së tij, miq dhe muzikantë themeluan një shoqatë për të shpëtuar dhe katalogaur dorëshkrimet e tij, dhe ngadalë muzika e tij filloi të luhej dhe të botohej. Një kthesë e madhe ishte seria e gjerë e regjistrimeve të veprave të tij për shtëpinë diskografike suedeze BIS nga vitet 1990 e këtej, e cila u lejoi dëgjuesve në mbarë botën ta zbulonin. Sot orkestrat greke luajnë rregullisht 36 Vallet greke, dhe emri i tij nderohet në arsimin muzikor dhe jetën koncertore të Greqisë, edhe në vendlindjen e tij, Halkida. Për një nxënës, fillimi më i mirë është të dëgjojë disa nga Vallet greke, për shembull ato të bazuara në melodi ishujsh, dhe pastaj t'i krahasojë me një regjistrim të së njëjtës valle popullore: do të dëgjoni si traditën ashtu edhe atë që bëri me të një kompozitor modern.

• Studioi në klasën e mjeshtërisë së Arnold Schoenbergut, themeluesit të muzikës dodekafonike.
• Shumë nga dorëshkrimet e tij të hershme humbën kur la Berlinin për në Athinë në vitin 1933.
• Ndërsa kompozonte koncerte të mëdha, e fitonte jetesën si violinist i thjeshtë rreshti në orkestrat e Athinës.
• Shumica e veprave të tij u luajtën për herë të parë vetëm pas vdekjes së tij në vitin 1949.