Viktoria Theodhoru

Viktoria Theodhoru lindi në Hania të Kretës. Gazeta vendore Χανιώτικα Νέα jep datën 22 dhjetor 1925; disa të dhëna bibliotekash dhe arkivash japin vitin 1926. E ëma ishte kretase dhe i ati një piktor ikonash nga Serbia. Si nxënëse përjetoi pushtimin gjerman të Kretës më 1941 dhe si adoleshente hyri në ΕΠΟΝ, organizatën rinore të Rezistencës.

Pas luftës u shpërngul në Athinë dhe hyri në Fakultetin Filozofik të Universitetit të Athinës. Gjatë luftës civile u arrestua si studente e majtë dhe u internua, fillimisht në kampin e grave në Kios, pastaj në Trikeri dhe Makronisos, dhe në fund sërish në Trikeri. Burimet e vendosin fillimin e internimit më 1947 ose 1948. Ajo refuzoi të nënshkruante një δήλωση μετανοίας (deklaratë pendimi), deklaratën që kampet kërkonin nga të burgosurit. Në fund të vitit 1952, sipas shtypit të Hanias, u lirua si αδειούχος εξόριστη (e internuar me leje), falë përpjekjeve të Haridhimos Spanudhakisit, një bashkatdhetari kretas me të cilin u martua më 1955.

Më vonë përfundoi studimet në filologji klasike dhe jetoi në Athinë. Poezitë e saj të para dolën në revistën Επιθεώρηση Τέχνης (Revista e Artit) më 1955. Më 1998 ua dorëzoi dokumentet e saj Arkivave të Historisë Sociale Bashkëkohore (ΑΣΚΙ). Vdiq në shkurt 2019 dhe u varros në varrezat e Zografut, në Athinë.

Përmbledhja e parë e Theodhorusë, Εγκώμιο (Lavdërim), doli më 1957. E ndoqën edhe njëmbëdhjetë të tjera, mes tyre Βορεινό προάστιο (Periferia veriore, 1966), Ουρανία (Urania, 1978), Άρειος ύπνος (Gjumi i Aresit, 1983), Η νυχτωδία των συνόρων (Kënga e natës e kufijve, 1986) dhe Ευνοημένοι (Të favorizuarit, 1998). Kritika e rendit në brezin e parë poetik grek të pasluftës. Poezitë e saj lindin nga përvoja e jetuar, dhe uji, deti e bregu kretas rikthehen vazhdimisht. Άρειος ύπνος u frymëzua nga varrezat ushtarake gjermane të Malemes pranë Hanias dhe vë në pikëpyetje nderimet që u bëhen atje të rënëve të ushtrisë pushtuese.

Proza e saj është e lidhur ngushtë me vitet e kampeve. Στρατόπεδα γυναικών (Kampet e grave, 1975) nuk janë kujtimet e saj: është botimi i saj i nëntë fletoreve në të cilat gra të mbajtura në Kios, Trikeri e Makronisos midis 1947 dhe 1951 shënuan ç’përjetonin. Të burgosurat i kishin fshehur fletoret; studiuesja Roza Imvrioti, gjithashtu e internuar, i ruajti dhe më vonë ia dorëzoi Theodhorusë. Më 1996 ajo përgatiti gjithashtu, me Shoqatën e Grave të Internuara Politike, një vëllim fotografik, Γυναίκες εξόριστες στα στρατόπεδα του εμφυλίου (Gra të internuara në kampet e luftës civile). Ndër librat e tjerë në prozë është Ο Τράικο (Trajko, 1982). Ajo përktheu edhe poezi nga frëngjishtja dhe nga gjuhët sllave, ndërsa poezitë e saj dolën frëngjisht si Poèmes choisis (2001).

Dokumentet e Theodhorusë, përfshirë fletore dhe protesta të shkruara nga gra të internuara dhe poezi që ajo shkroi në Makronisos e Trikeri, ruhen në Arkivat e Historisë Sociale Bashkëkohore (ΑΣΚΙ). Në korrik 2019 Qendra e Letërsisë Kretase dhe Akademia Ortodokse e Kretës zhvilluan një ditë kumtesash në kujtim të saj në Kolimbari, pranë Hanias. Për ata që mësojnë, vepra e saj është një mësim i kujdesshëm se cila kujtesë po flet. Lexoni nëntitullin e Στρατόπεδα γυναικών, që flet për fletore me rrëfime grash të burgosura. Pastaj shkruani dy fjali tuajat. Së pari, tregoni të thënën: Το 2010 η Θεοδώρου είπε ότι η ποίηση ήταν γι’ αυτήν καταφύγιο (Më 2010 Theodhoru tha se poezia ishte për të një strehë). Pastaj, një kujtim tuajin me datë: Θυμάμαι ότι το 2015… (Më kujtohet se më 2015…). Krahasoni foljet dhe kohët që përdorët.

• I ati ishte piktor ikonash nga Serbia, dhe ajo më vonë përktheu poezi nga gjuhët sllave.
• Fletoret e Στρατόπεδα γυναικών ishin fshehur nga të burgosurat para se të arrinin te ajo.
• Gjatë gjithë internimit refuzoi të nënshkruante deklaratën e pendimit.
• Përmbledhja e saj Άρειος ύπνος u frymëzua nga një varrezë ushtarake pranë qytetit të saj.