Eleni Legaki

Eleni Legaki lindi në Athinë më 1956. E para nga katër fëmijë, ajo u rrit në një lagje të varfër të Agios Ioannis Rentis, pranë Pireut. Në një intervistë për gazetën Espresso më 2023 kujtoi një fëmijëri të lumtur e të shkujdesur, babanë e saj Stelios Legakis, shofer autobusi, dhe nënën, «kira-Rini»: këngëtaren Irini Konitopoulou-Legaki (1931–2022), e lindur në Naksos në një familje violinistësh që e njihnin thellë traditën e ishujve.

Këndimi, tha ajo, ishte pasojë e natyrshme e asaj shtëpie, dhe nuk u pendua kurrë. Filloi të këndonte si profesioniste në moshën trembëdhjetë vjeç, me ngulmimin e saj, nën mbrojtjen e nënës dhe të vëllezërve të saj Giorgos, Kostas dhe Vangelis Konitopoulos, që përbënin orkestrën. Dalja e saj e parë ishte në një γλέντι (glendi, mbrëmje festive me muzikë e valle) ishullore, dhe kujton një frikë të madhe skene. Në fillim këndonte korin pranë nënës; më vonë këndoi edhe si soliste.

Nga 1984 deri në 2008 nëna dhe e bija dolën bashkë në lokalin muzikor Armenaki. Arkivi i Domna Samiou shkruan se Irini, vëllai i saj Giorgos dhe më vonë e bija Eleni krijuan një shkollë të tërë familjare të këngës së ishujve. Irini vdiq në mars 2022. Një vit më vonë Eleni foli për 54 vjet në skenë dhe për dashurinë e madhe që kishte marrë nga publiku.

Repertori i saj është kënga e ishujve: melodi valleje, këngë dashurie dhe këngë për detin e ishujt, brenda traditës që familja e saj e luante prej brezash. Ndër regjistrimet e para janë Αγάπη και θάλασσα (Dashuri dhe det), Όταν ακούω το βιολί (Kur dëgjoj violinën), Καλοκαίρι στο νησί (Verë në ishull) dhe Τα πάντα ρει (Gjithçka rrjedh), një titull që huazon thënien e famshme që i atribuohet Heraklitit. Katalogët digjitalë rendisin një album live, Νησιώτικο γλέντι (Festë ishullore, 1987), albumin Το καλοκαίρι στο νησί (Vera në ishull, 1991) dhe Ους ο Θεός συνέζευξεν (Ata që Zoti i bashkoi, 2001), një përmbledhje këngësh dasme nga e gjithë Greqia. Pasuan albume të tjera në studio dhe live deri në 2010, dhe më 2024 dolën këngë të reja të veçanta.

Ajo ka dalë edhe jashtë traditës. Në albumin e Tzimis Panousis Vivere Pericolosamente (1993) këndon me të Σαν φεγγαράκι (Si një hënëz). Ka regjistruar këngë të veçanta në stilin έντεχνο (këngë artistike), si Μέθυσε η αγάπη (Dashuria u deh) dhe Απόψε (Sonte). Më 2023 shpjegoi pse këngët e reja të ishujve janë të rralla: është shumë e vështirë, tha, të gjesh këngë ashtu siç do t’i donte ajo, të mbështetura në rrënjët e të vjetrave. Sipas saj, kënga tradicionale nuk e ka pasur kurrë vendin as mbështetjen që meriton dhe trajtohet si zhanër muzeu, por forca e saj i kapërcen të gjitha këto.

Eleni Legaki e çon stilin e familjes Konitopoulos te një brez i ri dhe ende këndon në festat verore: më 2023 përmendi aktivitete në Andros, Naksos, Kasos, Paros dhe Eube, në Lakoni dhe në Galata. Shpërblimi i saj i vërtetë, thotë ajo, vjen nga familjet që vijnë të argëtohen dhe nga të rinjtë që kërcejnë deri në rraskapitje me ritmet e shpejta të ishujve. Për një ushtrim në greqisht, shikoni titujt Καλοκαίρι στο νησί (Verë në ishull) dhe Νησιώτικο γλέντι (Festë ishullore). Shpjegoni në greqisht dallimin mes νησί (ishull), χωριό (fshat) dhe τόπος (vend, vendlindje), pastaj shkruani një fjali me mbiemrin νησιώτικος, për shembull: Το νησιώτικο γλέντι κρατά ως το πρωί (Festa ishullore zgjat deri në mëngjes).

• Dalja e saj e parë profesionale, në moshën trembëdhjetë vjeç, ishte në një glendi ishullor, dhe kujton një frikë të madhe skene.
• Këndoi me nënën në Armenaki për 24 vjet, nga 1984 deri në 2008.
• Regjistroi duetin Σαν φεγγαράκι (Si një hënëz) me këngëtarin dhe autorin satirik Tzimis Panousis.
• Gjyshi i saj, Michalis Konitopoulos, ishte violinist i njohur me nofkën «foshnja».