Maro Duka

Maro Duka lindi në Hania të Kretës më 1947 dhe u vendos në Athinë më 1966. Të dy qytetet ushqejnë imagjinatën letrare: njëri ruan rrugët e zërat e fëmijërisë, tjetri ofron jetën e ndryshueshme të kryeqytetit. Libri i parë, Η πηγάδα (Pusi), doli më 1974; romani i parë, Η αρχαία σκουριά (Ndryshku i vjetër), më 1979. Kujtimi vetjak i një gruaje ndërthuret me përvojën politike të brezit të formuar nga diktatura, qëndresa dhe pritjet e zhgënjyera. Rrëfimtarja është personazh letrar, megjithëse trysnitë historike i përkasin kohës së shkrimtares.

Duka vazhdon me romane, novela dhe tregime mes marrëdhënieve intime dhe historisë së përbashkët. Në intervistën e vitit 2022 e përshkroi shkrimin si mënyrë jetese, me periudha të gjata mendimi e përgatitjeje para se fjalitë të dalin në faqe. Shpjegoi si Kreta ngjyros gjuhën edhe pa shkruar shprehimisht në dialektin kretas. Çmimi i Madh Shtetëror i Letërsisë për 2019 vlerësoi kontributin e përgjithshëm. Ai nderon një vepër të gjerë, zërat e së cilës kundërshtojnë thjeshtimin e politikës ose familjes në një version të vetëm e të lehtë.

Η αρχαία σκουριά (Ndryshku i vjetër) i jep historisë politike zë vetjak e pyetës. Η πλωτή πόλη (Qyteti lundrues, 1983) shqyrton një lidhje dashurie dhe pozita emocionale të pabarabarta. Titulli metaforik shoqëron një histori marrëdhëniesh, dëshire e kujtese në vende të ndryshme. Αθώοι και φταίχτες (Të pafajshëm dhe fajtorë, 2004) kthehet në Hania, ku takime të sotme zbulojnë shtresa të ndryshme historike. Librat tregojnë si Duka ndryshon shkallën e rrëfimit pa braktisur jetët e ndërlikuara individuale.

Πύλη εισόδου (Porta e hyrjes, 2019) kalon përmes Athinës së sotme dhe të kujtuar në monologun e një gruaje. Përshkrimi botues e lidh portën edhe me hapësirën kibernetike dhe përdor fjalët greke të vendit εδώ dhe εκεί. Να είχα, λέει, μια τρομπέτα (Sikur të kisha një trumbetë, 2022) ndjek gruan në sheshe e lagje. Φελιτσιτά (Felicità, pra Lumturi, 2023) vendos një të pastrehë pranë rrëfimeve familjare kundërthënëse; dhuna e tij është pjesë e prishjes së familjes. Romanet janë të vështira. Për A2, Πύλη εισόδου ofron një fillim të vogël: përshkruani hyrjen dhe daljen në vizatimin tuaj dhe tregojini sipas vendit të folësit.

Duka përball historinë publike me zëra të veçantë: një grua që kujton, një të dashur që flet, një familje që kundërshton. Librat e saj mbajnë disa përvoja në të njëjtin qytet. Për greqishten e përditshme hapni paraqitjen Patakis të Πύλη εισόδου (Porta e hyrjes) dhe gjeni εδώ (këtu), εκεί (atje). Vizatoni shtëpi e oborr me hyrje dhe dalje të veçanta. Vendoseni folësin e përfytyruar pranë hyrjes: Η είσοδος είναι εδώ (Hyrja është këtu). Tregoni më larg: Η έξοδος είναι εκεί (Dalja është atje). Partneri zgjedh vend tjetër dhe përshkruan të njëjtin vizatim. Ushtroni shprehjen hapësinore; romani i plotë kërkon lexim më të përparuar.

• Η πηγάδα (Pusi, 1974) i paraprin romanit të parë me pesë vjet.
• Çmimi i Madh Shtetëror i Letërsisë për 2019 nderon kontributin e përgjithshëm.
• Më 2022 shpjegoi se Kreta ngjyros gjuhën edhe përtej dialektit të shprehur.