Mariza Koch

Mariza Koch werd op 14 maart 1944 in Athene geboren, als dochter van een Griekse moeder uit Santorini en een Duitse vader, een officier die ze nooit heeft leren kennen. Haar eerste jaren bracht ze door in Anafiotika, de kleine witgekalkte wijk van de Plaka onder de Akropolis. Op schoolleeftijd werd ze naar het dorp van haar moeder op Santorini gestuurd, waar ze tot haar tienerjaren woonde; haar memoires uit 2018, Το ξανθό κορίτσι της Σαντορίνης (Het blonde meisje van Santorini), vertellen over deze naoorlogse jeugd. Haar eerste muzikale herinneringen waren de Klein-Aziatische liederen die vluchtelingen in Athene zongen; daarna kwamen Byzantijnse kerkzang en de eilandliederen van Santorini en de Cycladen. In een interview uit 2024 vertelde ze dat ze Kretenzische mantinades leerde zingen van een Kretenzer die na de aardbeving van 1956 naar het eiland kwam.

Haar loopbaan begon halverwege de jaren zestig: in oktober 2015 vierde de Universiteit van Patras haar vijftig jaar in de muziek met een eerbetoon en een erediploma. Het album Αραμπάς maakte haar in 1971 bekend. Op verzoek van Manos Hadjidakis schreef ze een protestballade tegen de Turkse invasie van Cyprus in 1974 en zong die op 3 april 1976 op het Eurovisiesongfestival in Den Haag. Vanaf de jaren zeventig toerde ze door West-Europa, Rusland, Amerika, Australië, India, het Midden-Oosten en Afrika; volgens haar biografie was ze in 1980 de eerste westerse zangeres die in China optrad. In 1996 richtte ze het label VERSO MUSIC op en begon ze kinderen les te geven, en in 2004 opende ze een centrum voor ervaringsgerichte muziek, beweging en taal.

Kochs klank vertrekt vanuit de traditie. Αραμπάς (Arabas, 1971) plaatste traditionele liederen tegenover ongewone ritmes en elektronische klanklagen en liet haar stem soms bijna zonder begeleiding; haar biografie aan de Ionische Universiteit noemt het de eerste gouden plaat op de Griekse markt. Latere albums zoals Αιγαίο (Egeïsche Zee, 1979) keerden terug naar traditionele instrumenten. Voor de meeste van haar liederen schrijft ze zowel tekst als muziek, en ze zette poëzie van Sappho, Kostas Varnalis, Nikos Kavvadias en Giorgos Sarantaris op muziek; in 2020 publiceerde ze een cyclus van vijf gedichten van Kiki Dimoula. Haar lied Φάτα Μοργκάνα (Fata Morgana) is te horen in de soundtrack van Marco Ferreri’s film Storia di Piera (1983).

Παναγιά μου, Παναγιά μου is een klaagzang in de geest van het volkse μοιρολόι (dodenklacht). Volgens de Eurovisie-gegevens is de muziek van Koch en de tekst van Michalis Fotiadis; het lied kreeg 20 punten en eindigde als dertiende van achttien. Zoals ze in 2025 aan de krant To Vima vertelde, belde Hadjidakis haar op een avond met het verzoek, en te midden van protesten tekende ze een verklaring dat ze op eigen risico optrad. Haar latere werk richtte zich op kinderen: albums met traditionele spelliedjes, voorstellingen zoals Η Γοργόνα ταξιδεύει τον μικρό Αλέξανδρο (De zeemeermin neemt de kleine Alexander mee op reis) en boeken met cd, waaronder Με τη Μαρίζα τραγουδώ, ελληνικά μαθαίνω (Met Mariza zing ik, leer ik Grieks, 2010), geschreven voor kinderen die de Griekse taal en haar muzikale traditie leren.

Kochs educatieve werk is nu ondergebracht bij de vakgroep Muziekstudies van de Ionische Universiteit, waar haar repertoireschrift wordt gebruikt in bachelor- en masteronderwijs. De gratis website Τραγουδώντας ελληνικά με τα τραγούδια της Μαρίζας Κωχ (Grieks zingen met de liedjes van Mariza Koch) ordent haar liederen naar thema, leeftijd en taalniveau, met een thema over de Griekse taal zelf. Probeer dit: open de website, kies het thema Ελληνική γλώσσα (Griekse taal) en luister naar één lied terwijl je drie woorden noteert die je herkent. Lees daarna haar zin onder Een zin om te onthouden nog eens. Haar biografie gaat verder: Καμαρώνω το ίδιο και για το ένα και για το άλλο (Ik ben even trots op het een als op het ander). Schrijf volgens dat patroon een eigen zin over twee heel verschillende plekken die je dierbaar zijn. De liedjes zijn gemaakt voor jonge leerlingen; op C1 zit de uitdaging in je eigen zin.

• Ze leerde op Santorini Kretenzische mantinades van een Kretenzer die na de aardbeving van 1956 kwam.
• Haar Eurovisielied van 1976 begon met een avondlijk telefoontje van Manos Hadjidakis.
• Haar lied Φάτα Μοργκάνα (Fata Morgana) klinkt in Marco Ferreri’s film Storia di Piera (1983).
• In 2009 won ze een prijs voor beste zangeres op het festival International Country Music Week in China.