Marika Papagika

Marika Papagika lindi me emrin Marika Kacori në ishullin Kos, atëherë nën sundimin osman. Certifikata e saj e vdekjes jep 1 shtatorin 1890 si datë lindjeje, por asnjë dokument më i hershëm nuk e konfirmon. Fëmijë ende, u shpërngul me familjen në Aleksandri, ku komuniteti i madh grek mbante kafene e salla muzikore, dhe atje filloi të këndonte. Nga fundi i 1913 ose fillimi i 1914 incizoi për Gramophone Company në Egjipt; dihet se nga ai material ka mbijetuar shumë pak. Ajo ishte martuar tashmë me Kostas (Gas) Papagikasin, që luante cimbal, një vegël me tela që i bihet me çekiçë, e afërt me santurin grek. Ai e shoqëroi në shumë nga disqet e saj.

Në mars 1915 çifti u nis nga Pireu dhe në prill mbërriti në Ellis Island me rreth dyzet dollarë, duke deklaruar Çikagon si destinacion. Në vitin 1918 ishin në Nju Jork. Në korrik 1918 Marika bëri një incizim prove për Victor, dhe disqet e saj të para te Victor dolën atë dhjetor; nga korriku 1919 incizoi edhe për Columbia. Rreth vitit 1925 çifti hapi Marika’s, një kafe-aman në 215 West 34th Street në Manhatan, ku emigrantë grekë dhe të tjerë mesdhetarë vinin të dëgjonin muzikë. Kriza e bursës e vitit 1929 e rrënoi lokalin dhe i dha fund pjesës më të madhe të karrierës së saj diskografike. Përveç katër këngëve patriotike të incizuara për Victor në 1937, nuk u kthye më në studio. Vdiq në një spital të Staten Island më 2 gusht 1943.

Repertori i Papagikës ishte i gjerë. Katalogët e shtëpive diskografike rendisin këngë në stilin e Izmirit dhe amanedes, këngë popullore të ishujve dhe të kontinentit, këngë kleftësh dhe patriotike, këngë kafeneje në mënyrën e rebetikos, madje edhe tango e valse në modë. Shoqërimi i saj ishte i pazakontë për disqet greke të kohës: violinë, violonçel dhe cimbal, më vonë ndonjëherë me klarinetë ose ud. Violonçelisti Markos Sifnios dhe bashkëshorti i saj luajnë në shumë seanca, bashkë me violinistë si Athanasios Makedonas dhe George Theologou.

Incizimi i saj më i njohur është Σμυρνέικο μινόρε (Minori i Izmirit), një këngë e ngadaltë dhe e improvizuar në mënyrën e amanesit. E incizoi për Victor më 4 dhjetor 1918 dhe sërish për Columbia rreth korrikut 1919. Kënga qarkullonte edhe para saj: një incizim nga Izmiri i vitit 1909 është ndër versionet e saj të hershme. Megjithatë, interpretimi i saj është ai që njohin sot shumica e dëgjuesve. Tituj të tjerë tregojnë larminë e katalogut të saj: Το ηλεκτρικό κορίτσι (Vajza elektrike, 1924), Σμυρνιώτικο ζεϊμπέκικο (Zejbekiko i Smirnës, 1925) dhe Ντουρού, ντουρού (1928), e shënuar si rebetiko. Në 1937 incizoi Τον Βενιζέλο χάσαμε (E humbëm Venizelosin), një këngë për vdekjen e burrit të shtetit Eleftherios Venizelos në 1936. Meqë shtëpitë diskografike i shtypnin shumicën e titujve me shkronja latine, katalogu i saj tregon edhe si shkruheshin fjalët greke për tregun amerikan.

Për dekada, Papagikën e njihnin kryesisht koleksionistët e disqeve. Ribotimet greke të incizimeve 78 rrotullimesh i rikthyen këngët e saj, dhe në 2010 disku LP The Further the Flame, the Worse It Burns Me i studiuesit amerikan Ian Nagoski për Canary Records ua prezantoi dëgjuesve të rinj. Në Athinë, monologu Μαρίκα Παπαγκίκα – Το ηλεκτρικό κορίτσι (Marika Papagika – Vajza elektrike) i Nikos Stamatiadisit, me regji dhe interpretim të Kerasia Samarës, u rikthye në teatrin Ροές në dhjetor 2023. Provoni: Discography of American Historical Recordings (Universiteti i Kalifornisë, Santa Barbara) ofron në internet audion e Σμυρνέικο μινόρε të Victor-it të 1918. Dëgjoni dy herë një pjesë të shkurtër: së pari vini re vetëm fërfëritjen dhe kërcitjet, pastaj ndiqni zanoret dhe rrokjet e saj të theksuara. Në fund, rishkruani tre tituj katalogu me shkronja greke dhe theks: Smyrniotico zabekiko bëhet Σμυρνιώτικο ζεϊμπέκικο, Stoma me stoma bëhet Στόμα με στόμα, To electrico koritsi bëhet Το ηλεκτρικό κορίτσι.

• Seanca e saj e parë e botuar për Victor, më 4 dhjetor 1918, përfshinte Σμυρνέικο μινόρε.
• Shtëpitë diskografike e quanin ndryshe veglën e bashkëshortit të saj: santur në dosjet e Victor, cimbal te Columbia.
• Kafe-amani i saj, Marika’s, ndodhej në West 34th Street në Manhatan.