Manolis Kalomiris

Kalomiris lindi në Smirnë (sot İzmir) në vitin 1883, në komunitetin e begatë grek të Azisë së Vogël. Studioi muzikë në Athinë dhe në Kostandinopojë dhe më pas, nga viti 1901, në Konservatorin e Vjenës, ku mori piano dhe kompozim dhe përvetësoi muzikën e Wagnerit, Lisztit dhe të nacionalistëve rusë. Në vitin 1906 shkoi të jepte piano në Harkiv, në Perandorinë Ruse, ku pa nga afër si kompozitorët rusë kishin ndërtuar një stil kombëtar mbi këngën popullore.

Në qershor 1908 paraqiti në Athinë një koncert me veprat e veta, shoqëruar me një program të shtypur që ishte në fakt një manifest: kompozitorët grekë, argumentonte ai, duhej të frymëzoheshin nga kënga popullore greke dhe nga poezia demotike e kohës së tyre, siç kishin bërë rusët, çekët dhe norvegjezët. Në vitin 1910 u vendos në Athinë dhe dha mësim në Konservatorin e Athinës.

Pjesën tjetër të karrierës së tij të gjatë ia kushtoi institucioneve po aq sa kompozimit. Në vitin 1919 themeloi Konservatorin Helen (Ελληνικό Ωδείο), dhe në vitin 1926 Konservatorin Kombëtar (Εθνικό Ωδείο), i cili mban ende emrin që i dha dhe ka formuar breza muzikantësh grekë. Shkroi libra për harmoninë dhe teorinë, mbajti leksione dhe bëri beteja të pafundme në shtyp për muzikën greke dhe për gjuhën demotike. Në vitin 1945 u zgjodh anëtar i Akademisë së Athinës (Ακαδημία Αθηνών). Kompozoi deri në fund dhe vdiq në Athinë në prill 1962.

Programi i Kalomirisit ishte i thjeshtë për t'u shprehur dhe i vështirë për t'u realizuar: një muzikë artistike greke, që përdor format e traditës evropiane, operën, simfoninë, poemën simfonike, por e rrënjosur në melodi, ritme dhe fjalë greke. Ai u mbështet te këngët popullore, jehonat bizantine dhe poezia e brezit demotik, mbi të gjitha te Kostis Palamasi, shumë nga poezitë e të cilit i vuri në muzikë.

Opera e tij Ο Πρωτομάστορας (Kryemjeshtri), e vënë në skenë për herë të parë në Athinë në vitin 1916, ka një libret të bazuar në tragjedinë e Nikos Kazanxaqisit, e cila vetë buron nga balada e famshme popullore e Urës së Artës, ku ura do të qëndrojë vetëm nëse kryemjeshtri muros gruan e vet në themelet e saj. Ishte opera e parë e madhe greke me subjekt popullor grek. Pasuan Το δαχτυλίδι της μάνας (Unaza e nënës, 1917) dhe, shumë më vonë, Ανατολή (Anatoli) dhe Τα ξωτικά νερά (Ujërat e magjepsura). Opera e tij e fundit, Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, sërish sipas Kazanxaqisit, tregon për perandorin e fundit të Bizantit.

Ndër veprat e tij orkestrale më të njohurat janë Συμφωνία της Λεβεντιάς (Simfonia e Levendisë, 1918–1920), titulli i së cilës vjen nga fjala e papërkthyeshme për burrërinë trimërore, dhe e vona Παλαμική Συμφωνία (Simfonia Palamas, 1956). Stili i tij është romantik i vonë, i orkestruar pasurisht, shpesh më afër Wagnerit dhe Rimski-Korsakovit se fshatit, dhe kompozitorët e mëvonshëm grekë do ta kritikonin; por ai e hapi rrugën.

Trashëgimia më e dukshme e Kalomirisit është institucionale: Konservatori Kombëtar (Εθνικό Ωδείο), me degë në të gjithë Greqinë, mban ende emrin që i dha, dhe mijëra fëmijë grekë marrin aty mësimet e muzikës. Çdo histori greke e muzikës e nis kapitullin e saj modern me të dhe me «Εθνική Σχολή» (Shkollën Kombëtare) që ai themeloi, pasuar nga Lavrangasi, Riadisi, Petridisi dhe të tjerë. Operat e tij rivihen herë pas here nga Opera Kombëtare Greke, dhe ka regjistrime të simfonive dhe këngëve të tij. Rrugë në Athinë dhe në qytete të tjera mbajnë emrin e tij. Një nxënës mund të fillojë me këngët mbi poezi të Palamasit, ose me historinë e Urës së Artës, që e di çdo fëmijë grek.

• Dha mësim piano në Harkiv, në Ukrainën e sotme, para se të kthehej në Greqi.
• Programi i koncertit të tij të vitit 1908 në Athinë konsiderohet manifesti themelues i Shkollës Kombëtare Greke të muzikës.
• Opera e tij Kryemjeshtri bazohet në një dramë të Kazanxaqisit, i cili nga ana e tij u mbështet te balada popullore e Urës së Artës.
• Themeloi dy konservatorë në Athinë, në vitin 1919 dhe në vitin 1926.