Arleta

Arleta lindi si Argyro-Nikoleta Tsapra në Athinë më 3 mars 1945, por që në fëmijëri të gjithë e thërrisnin Arleta. (Disa lajme në anglisht e japin emrin e saj Ariadne; nekrologjitë greke shkruajnë Argyro-Nikoleta.) U rrit në Metaxourgeio, pastaj jetoi për dekada në Exarchia, lagjen që e quante atdheun e saj, dhe në fund në Kypseli. Pas shkollës Arsakeio hyri në Shkollën e Arteve të Bukura të Athinës për të studiuar pikturë. Në qershor 1965, në një ekskursion studentor, studenti i drejtësisë Giorgos Papastefanou e dëgjoi të këndonte Άξιον Εστί (Është e denjë) të Theodorakisit dhe e prezantoi te Alekos Patsifas i shtëpisë diskografike Lyra.

Disku i saj i parë i vogël doli në vitin 1966, dhe po atë vit pasoi albumi i parë, me këngë të Giannis Spanos, Notis Mavroudis, Nikos Chouliaras dhe Giorgos Kontogiorgos. Këndoi në boîte të Plakës si Η Παράγκα (Baraka) dhe Οι Νεφέλες (Retë). Megjithatë, nën diktaturën ushtarake të viteve 1967–1974, dy këngë të albumit të saj të parë u censuruan dhe ajo u tërhoq nga skena kur kuptoi se çdo lokal ku do të këndonte do të mbyllej. Pas rënies së juntës, me ftesë të Georges Moustakit, këndoi në teatrin Bobino në Paris.

Shëndeti i saj ishte i brishtë. Më 11 shkurt 2008 pësoi një hemorragji cerebrale pak minuta para një koncerti në Volos, por u shërua dhe u rikthye me një album të dyfishtë në vitin 2009. Pas muajsh në spital për shkak të një goditjeje në tru dhe një infarkti, vdiq në spitalin Evangelismos të Athinës më 8 gusht 2017, në moshën 72 vjeç.

Arleta i përkiste Νέο Κύμα, një stili që Lyra e promovonte që nga viti 1964: këngë të buta, të shkruara me kujdes për zëra të rinj dhe grupe të vogla, më pranë këngës së lehtë sesa λαϊκό-së (këngës popullore) të bazuar te buzuki. Kritikët e krahasonin me Joan Baez dhe Judy Collins, por ajo donte para së gjithash të tregonte histori me kitarën e saj. Ndër disqet e saj të hershme janë Αρλέτα 2 (Arleta 2, 1967), 12+1 τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι (12+1 këngë të Manos Hatzidakis, 1969) dhe Έξι μέρες (Gjashtë ditë, 1970), poezi të Pavlina Pampoudit me muzikën e saj.

Ishte edhe interpretuese e poezisë. Τρίτη Ανθολογία (Antologjia e tretë, 1975) e Spanosit u vuri muzikë poezive të Varnalisit, Kavvadiasit dhe të tjerëve, dhe në vitin 1978 ajo incizoi Romancero gitano të Theodorakisit, poezi të Lorkës në përkthimin grek të Odysseas Elytisit. Në vitin 1981 doli Ένα καπέλο γεμάτο τραγούδια (Një kapelë plot këngë), albumi i saj i parë me këngët e veta.

Suksesi më i gjerë erdhi me kompozitorin Lakis Papadopoulos dhe tekstshkruesen Marianina Kriezi: albumet Περίπου (Përafërsisht, 1984) dhe Τσάι γιασεμιού (Çaj jasemini, 1985) përfshinin Σερενάτα (Serenatë) dhe Batida de coco. Më vonë erdhi Άσε τα κρυφά κρυμμένα (Lëri të fshehtat të fshehura, 1991), me këngën e saj të njohur Μπαρ «Το ναυάγιο» (Bar „Anija e mbytur”). Thoshte se kishte refuzuar këngë që e dinte se do të bëheshin hite, sepse nuk i shkonin. Në vitin 1997 shtëpia botuese Kastaniotis botoi librin e saj Από πού πάνε για την άνοιξη; (Nga shkohet për te pranvera?), me tekste, vargje këngësh dhe vizatime.

Kur Arleta vdiq në vitin 2017, ministrja e Kulturës Lydia Koniordou e quajti një far të këngës bashkëkohore greke. Në shtator 2018 miq dhe kolegë, mes tyre Foteini Velesiotou, Tania Tsanaklidou dhe Phoebe Killdeer e grupit Nouvelle Vague, dhanë në Odeonin e Herodit Atik koncertin përkujtimor Ακόμη και αν φύγεις (Edhe nëse ikën). Incizimet e saj gjenden lehtë, përfshirë Demo (2010), dhjetë këngë në anglisht të gjetura në arkivin e Lyra-s rreth 35 vjet pas incizimit. Një ushtrim i shkurtër: dëgjoni Τσάι γιασεμιού (1985), me tekst të Marianina Kriezit, pa lexuar fjalët. Pastaj gjykojeni me një fjali greke sipas modelit të komentit të saj për Valën e Re, për shembull Το τραγούδι μπορεί να είναι απλό, βαρετό όμως δεν είναι (Kënga mund të jetë e thjeshtë, por e mërzitshme nuk është). Kjo është fjalia jonë e ushtrimit, jo një varg i këngës.

• Në etiketën e diskut të saj të parë të vogël, në vitin 1966, shkruhej «Παρουσιάζουμε την Αρλέττα με την κιθάρα της» (Ju paraqesim Arlettën me kitarën e saj), me dy τ; në diskun pasardhës emri shkruhej tashmë Αρλέτα.
• Kur ishte e vogël donte të bëhej lustraxhi, e pastaj, për një kohë, kalë.
• Megjithëse e quanin „mbretëresha e boîte-ve”, thoshte se në Plaka kishte kënduar vetëm rreth një vit e gjysmë.
• Thoshte se e vetmja gjë që kishte grumbulluar ndonjëherë në jetë ishin kitarat.