Aleksandros Papadiamantis

Aleksandros Papadiamantis (në shkrimin latin edhe Papadiamandis) lindi më 4 mars 1851 në Skiathos, një ishull i vogël në Sporade, bir i një prifti. Familja ishte e varfër dhe shkollimi i tij qe i ngadaltë dhe me ndërprerje: studioi në Skiathos dhe Skopelos, pastaj në gjimnazin e Halkidës, në Pire dhe më në fund në shkollën Varvakio në Athinë. Në vitin 1872 kaloi disa muaj në Malin e Shenjtë (Athos) me një mik, një përvojë që formësoi lidhjen e tij të thellë me adhurimin ortodoks. U regjistrua në Fakultetin e Filozofisë së Universitetit të Athinës, por nuk e mbaroi kurrë.

Që nga vitet 1880 e nxori me vështirësi jetesën në Athinë si përkthyes dhe shkrimtar për gazeta e revista si Εφημερίς dhe Ακρόπολις, duke përkthyer prozë angleze dhe franceze, përfshirë Krim dhe ndëshkim të Dostojevskit në vitin 1889. Nuk u martua kurrë, jetoi në dhoma me qira, vishej keq dhe këndonte në kishëzën e vogël të Agios Elisaios në Plaka, krahas kushëririt të tij, shkrimtarit Aleksandros Moraitidis. Ndrojtja dhe devotshmëria i sollën nofkën ο κοσμοκαλόγερος, murgu që jeton në botë.

Në vitin 1908 u kthye përfundimisht në Skiathos, i rraskapitur nga pija dhe varfëria. Vdiq atje nga pneumonia më 3 janar 1911, në të njëjtën shtëpi ku kishte lindur.

Papadiamantis filloi me romane historike të botuara në vazhdime: Η Μετανάστις (Emigrantja, 1879), Οι Έμποροι των Εθνών (Tregtarët e kombeve, 1882) dhe Η Γυφτοπούλα (Vajza cigane, 1884). Forma e tij e vërtetë, megjithatë, ishte tregimi. Duke nisur nga Το Χριστόψωμο (Buka e Krishtlindjes, 1887) shkroi rreth 170 të tilla, shumica me ngjarje në Skiathos: peshkatarë, të veja, barinj, plaka që njohin çdo kishëz dhe çdo bimë, fëmijë në Pashkë, anije të humbura në stuhitë e dimrit.

Kryevepra është Η Φόνισσα (Vrasësja, 1903). Plaka Frangojanu, pas një jete të tërë në shërbim të burrave, arrin në përfundimin se foshnjat vajza nuk janë gjë tjetër veçse mjerim për familjet e varfra dhe nis t'i vrasë, e bindur se po bën mirë; historia mbyllet me të të zënë ngushtë mes drejtësisë hyjnore dhe asaj njerëzore mbi një shkëmb në det. Όνειρο στο κύμα (Ëndërr mbi valë, 1900) është kujtimi i një bariu të ri për një vajzë që lahet nën dritën e hënës; Το Μοιρολόγι της Φώκιας (Vajtimi i fokës, 1908) është një fëmijë i mbytur që e vajton një fokë.

Gjuha e tij është vetëm e tij: një katharevusa e lakueshme dhe muzikore në rrëfim, dhimotiki dhe dialekti i Skiathosit në dialogë, me ritmet e himneve bizantine përfund. Natyra, varfëria dhe besimi nuk janë kurrë zbukurim; ato janë e gjithë bota e tregimit.

Η Φόνισσα lexohet në liceun grek dhe është filmuar disa herë, së fundi në vitin 2023. Çdo Krishtlindje dhe Pashkë, gazetat dhe faqet e internetit ribotojnë tregimet e tij festive, dhe leximi me zë i Το Χριστόψωμο ose Στο Χριστό στο Κάστρο është traditë familjare për disa. Në Skiathos mund të vizitoni Shtëpinë e Papadiamantisit, shtëpinë e vogël dykatëshe ku lindi dhe vdiq, sot muze, dhe aeroporti i ishullit mban emrin e tij. Shteti grek e shpalli vitin 2011, një shekull pas vdekjes së tij, Viti i Papadiamantisit. Rrugë me emrin Παπαδιαμάντη ka në shumicën e qyteteve greke, dhe shprehja e tij ο κοσμοκαλόγερος përdoret ende për një njeri të devotshëm që jeton thjesht në botë.

• Fotografia e vetme e njohur e tij u bë në vitin 1906 nga shkrimtari Pavlos Nirvanas në sheshin Deksameni në Athinë; thuhet se Papadiamantis pranoi vetëm pa qejf.
• Përktheu në greqisht Krim dhe ndëshkim të Dostojevskit në vitin 1889 për një gazetë, nga një version frëngjisht, për të paguar qiranë.
• Kushëriri i tij Aleksandros Moraitidis ishte gjithashtu shkrimtar dhe këngëtar kishtar i njohur; të dy i quanin «dy Aleksandrat e Skiathosit».
• Nuk shkroi pothuajse asgjë për vetë Athinën; pothuajse të gjitha tregimet e tij kthehen te kishëzat, plazhet dhe ullishtat e Skiathosit.