Zoi Karelli

Zoi Karelli (Zoe ya da Zoé Karelli diye de yazılır), 1901’de Selanik’te Chrysoula Pentziki olarak doğan Chrysoula Argyriadou’nun takma adıydı. Bu adı kendisi seçti. Küçük kardeşi yazar ve ressam Nikos Gavriil Pentzikis’ti. Evde eğitim gördü; okul derslerini, yabancı dilleri ve müziği öğrendi. Fransızca, Almanca, İngilizce ve İtalyancayı çok iyi biliyordu; daha sonra Selanik Üniversitesi’nde dinleyici olarak filoloji derslerine katıldı. 1919’da ziraat mühendisi Theodoros Argyriadis ile evlendi ve iki oğulları oldu.

Yayımlamaya otuzlu yaşlarında başladı. Kısa bir düzyazı metni Ekim 1935’te Selanik dergisi Το 3ο μάτι’nin (Üçüncü Göz) ilk sayısında çıktı, ilk şiirleri de 1937’de geldi. 1945–1948 arasında Κοχλίας (Salyangoz) dergisiyle yakın çalıştı ve burada şiirler, denemeler ve çeviriler yayımladı. 1954–1961 arasında Atina’da yaşadı, ama Selanik onun şehri olarak kaldı.

Tanınma ileri yaşlarında geldi. 1956’da İkinci Devlet Şiir Ödülü’nü, 1974’te Birinci Devlet Şiir Ödülü’nü ve 1978’de Atina Akademisi’nin bir ödülünü aldı. 1982’de Atina Akademisi’nin muhabir üyeliğine seçildi, 1988’de de Selanik Aristoteles Üniversitesi ona fahri doktora verdi. 1980–1986 arasında Selanik Yazarlar Derneği’nin başkan yardımcısıydı. 16 Temmuz 1998’de öldü.

Karelli ilk kitabı Πορεία’yı (Yol) 1940’ta yayımladı, toplam on iki şiir kitabı çıkardı; aralarında Η εποχή του θανάτου (Ölüm Mevsimi, 1948), Κασσάνδρα και άλλα ποιήματα (Kassandra ve Başka Şiirler, 1955) ve Ο καθρέφτης του μεσονυκτίου (Gece Yarısının Aynası, 1958) vardır. 1973’te şiirleri 1940–1973 yıllarını kapsayan iki ciltte toplandı. Manzum oyunlar da yazdı: Σιμωνίς βασιλόπαις του Βυζαντίου (Simonis, Bizans Prensesi, 1965) ve Ορέστης (Orestes, 1971), Kuzey Yunanistan Devlet Tiyatrosu tarafından 1966 ve 1976’da sahnelendi. Denemeleri arasında Fransız şair Paul Claudel üzerine bir inceleme ve Godot’yu Beklerken üzerine bir okuma bulunur.

Şiiri içe dönük ve sorgulayıcıdır. Zaman, yalnızlık, aşk, ölüm ve inanç tekrar tekrar döner; eleştirmenler onu sık sık iç konuşmanın ve varoluş kaygısının şiiri olarak tanımlar. Kassandra, Orestes ve Eurydike gibi antik mit figürleri, bugünü anlatmasına yardım eder. Selanik, o yıl şehre yapılan saldırıyı hatırlatan Θεσσαλονίκη 904 μ.Χ. (Selanik MS 904) gibi şiirlerde görünür.

Gündelik hayata da dikkatle baktı. Λαϊκή αγορά (Semt Pazarı) şiirinde kadınlar alışverişleriyle pazardan yavaşça döner; şair yeşil sebzeleri, kırmızı şalgamları, portakalları ve sarı limonları fark eder: zor bir haftada küçük sevinçler.

Karelli, yirminci yüzyıl ortasında Selanik edebiyat hayatının merkezi seslerinden biri olarak hatırlanır. Ölümünden kısa süre sonra Νέα Πορεία dergisi Temmuz–Eylül 1998 sayısının sayfalarını, şiirlerinden bir seçkiyle onun anısına ayırdı; Yunan Dili Merkezi bu sayıyı bugün çevrimiçi sunuyor. Yunanistan Büyük Müzik Kütüphanesi Lilian Voudouri, kendi sesinin duyulduğu 1988 tarihli Ελληνικά ποιήματα: Η Ζωή Καρέλλη διαβάζει Καρέλλη (Yunanca Şiirler: Zoi Karelli Karelli’yi Okuyor) plağını saklıyor. Λαϊκή αγορά (Semt Pazarı) şiiriyle küçük bir görev deneyin: bu sayfada alıntılanan iki dizede renk sözcükleri πράσινα (yeşil) ve κόκκινα (kırmızı) kelimelerini bulun. Sonra kendi cümlenizi kurun: Στη λαϊκή βλέπω πράσινα λαχανικά (Pazarda yeşil sebzeler görüyorum). Bu bizim alıştırma cümlemizdir, şiirden bir dize değildir.

• Karelli ilk şiirini 1937’de, yaklaşık otuz beş yaşındayken yayımladı.
• Κοχλίας dergisi için tek başına ya da başkalarıyla James Joyce, Plotinos, Longfellow, Robert Browning ve T. S. Eliot’tan metinler çevirdi.
• Ορέστης (Orestes) adlı oyunu antik bir miti modern dizelerle yeniden anlatır ve 1976’da Selanik’te sahnelendi.
• Takma adı Ζωή, Yunanca “hayat” demektir.