Zoi Kareli

Zoi Kareli (shkruhet edhe Zoe ose Zoé Karelli) ishte pseudonimi i Hrisula Argiriadhusë, e lindur Hrisula Pendziki në Selanik në vitin 1901. Emrin e zgjodhi vetë. Vëllai i saj më i vogël ishte shkrimtari dhe piktori Nikos Gavriil Pendzikis. U shkollua në shtëpi, ku mësoi lëndët shkollore, gjuhë të huaja dhe muzikë. Dinte shumë mirë frëngjisht, gjermanisht, anglisht dhe italisht, dhe më vonë ndoqi si dëgjuese leksione filologjie në Universitetin e Selanikut. Në vitin 1919 u martua me agronomin Theodhoros Argiriadhis dhe patën dy djem.

Nisi të botonte pas të tridhjetave. Një tekst i shkurtër në prozë doli në tetor 1935 në numrin e parë të revistës së Selanikut Το 3ο μάτι (Syri i tretë), dhe poezitë e para erdhën në vitin 1937. Nga 1945 deri në 1948 bashkëpunoi ngushtë me revistën Κοχλίας (Kërmilli), ku botoi poezi, ese dhe përkthime. Jetoi në Athinë nga 1954 deri në 1961, por Selaniku mbeti qyteti i saj.

Njohja erdhi në vitet e saj të mëvonshme. Mori Çmimin e Dytë Shtetëror të Poezisë në 1956, Çmimin e Parë Shtetëror të Poezisë në 1974 dhe një çmim të Akademisë së Athinës në 1978. Në vitin 1982 u zgjodh anëtare korrespondente e Akademisë së Athinës, dhe në 1988 Universiteti Aristoteli i Selanikut e shpalli doktore nderi. Nga 1980 deri në 1986 ishte nënkryetare e Shoqatës së Shkrimtarëve të Selanikut. Vdiq më 16 korrik 1998.

Kareli botoi përmbledhjen e parë, Πορεία (Rrugëtim), në vitin 1940 dhe gjithsej dymbëdhjetë libra me poezi, mes tyre Η εποχή του θανάτου (Stina e vdekjes, 1948), Κασσάνδρα και άλλα ποιήματα (Kasandra dhe poezi të tjera, 1955) dhe Ο καθρέφτης του μεσονυκτίου (Pasqyra e mesnatës, 1958). Në vitin 1973 poezitë e saj u mblodhën në dy vëllime, nga 1940 deri në 1973. Shkroi edhe drama në vargje: Σιμωνίς βασιλόπαις του Βυζαντίου (Simonida, princeshë e Bizantit, 1965) dhe Ορέστης (Oresti, 1971) u vunë në skenë nga Teatri Shtetëror i Greqisë Veriore në 1966 dhe 1976. Ndër esetë e saj janë një studim për poetin francez Paul Claudel dhe një lexim i Duke pritur Godonë.

Poezia e saj është e brendshme dhe pyetëse. Koha, vetmia, dashuria, vdekja dhe besimi kthehen vazhdimisht, dhe kritikët shpesh e përshkruajnë si poezi të fjalës së brendshme dhe të ankthit ekzistencial. Figura nga miti antik, si Kasandra, Oresti dhe Euridika, e ndihmojnë të flasë për të tashmen. Selaniku shfaqet në poezi si Θεσσαλονίκη 904 μ.Χ. (Selaniku 904 pas Krishtit), që kujton sulmin ndaj qytetit atë vit.

Ajo e vështroi nga afër edhe jetën e përditshme. Te Λαϊκή αγορά (Tregu i lagjes) gra kthehen ngadalë nga tregu me blerjet e tyre, dhe poetja vëren perime të gjelbra, rrepa të kuqe, portokaj dhe limonë të verdhë: gëzime të vogla në një javë të vështirë.

Kareli kujtohet si një zë qendror i jetës letrare të Selanikut në mesin e shekullit të njëzetë. Pak pas vdekjes së saj, revista Νέα Πορεία i kushtoi kujtimit të saj faqe të numrit korrik–shtator 1998, me një përzgjedhje poezish të saj; Qendra e Gjuhës Greke e ofron sot këtë numër në internet. Biblioteka e Madhe Muzikore e Greqisë Lilian Vuduri ruan një disk të vitit 1988, Ελληνικά ποιήματα: Η Ζωή Καρέλλη διαβάζει Καρέλλη (Poezi greke: Zoi Kareli lexon Karelin), me zërin e saj. Provoni një detyrë të vogël me poezinë Λαϊκή αγορά (Tregu i lagjes): gjeni fjalët e ngjyrave πράσινα (të gjelbra) dhe κόκκινα (të kuqe) në dy vargjet e cituara në këtë faqe. Pastaj ndërtoni fjalinë tuaj: Στη λαϊκή βλέπω πράσινα λαχανικά (Në treg shoh perime të gjelbra). Kjo është fjalia jonë për ushtrim, jo një varg i poezisë.

• Kareli botoi poezinë e saj të parë në vitin 1937, kur ishte tashmë rreth tridhjetë e pesë vjeçe.
• Për revistën Κοχλίας përktheu, vetëm ose me të tjerë, tekste të James Joyce, Plotinit, Longfellow, Robert Browning dhe T. S. Eliot.
• Drama e saj Ορέστης (Oresti) ritregon një mit antik në varg modern dhe u vu në skenë në Selanik në vitin 1976.
• Pseudonimi i saj Ζωή do të thotë «jetë» në greqisht.