Ναυσικά Πάστρα

Η Ναυσικά Πάστρα, που γράφεται στα λατινικά και Nausica, Nafsika ή Nausika Pastra, γεννήθηκε στην Καλαμάτα, στην Πελοπόννησο, το 1921. Στράφηκε στη γλυπτική γύρω στα τριάντα πέντε της χρόνια. Σύμφωνα με την Εθνική Πινακοθήκη, το 1957 παρακολούθησε τα μαθήματα γλυπτικής του Έβαλντ Ματαρέ στη Sommerakademie του Σάλτσμπουργκ· ο επιμελητής Εμμανουήλ Μαυρομμάτης χρονολογεί τα πρώτα της μαθήματα με τον Ματαρέ στο 1956. Εκεί έφτιαξε ένα βάζο από δακτυλίους πηλού τοποθετημένους τον έναν πάνω στον άλλο, με μια αρχαία τεχνική της κεραμικής. Από το 1957 έως το 1962 σπούδασε στο εργαστήριο γλυπτικής του Φριτς Βοτρούμπα στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Βιέννης, και το 1959 η Ακαδημία τής απένειμε το βραβείο σχεδίου Füger.

Το 1963 η γκαλερί Würthle της Βιέννης παρουσίασε την πρώτη της ατομική έκθεση με μορφές από πηλό, γύψο, τσιμέντο και μπρούντζο, την οποία η αυστριακή κριτική υποδέχτηκε θερμά. Έπειτα εγκαταστάθηκε στο Παρίσι: η Εθνική Πινακοθήκη αναφέρει το 1963, ενώ άλλες πηγές το 1964. Από το 1967 έως το 1973 παρακολούθησε το σεμινάριο κοινωνιολογίας της τέχνης του Ζαν Κασσού στην École Pratique des Hautes Études και έγινε αντεπιστέλλον μέλος της Βιεννέζικης Απόσχισης (Wiener Secession).

Στα μέσα της δεκαετίας του 1980 επέστρεψε στην Ελλάδα και από τότε μοίραζε τον χρόνο της ανάμεσα στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη και το Παρίσι. Το 1982 συμμετείχε στα Ευρωπάλια στο Βέλγιο και κέρδισε το τρίτο βραβείο γλυπτικής στην Μπιενάλε της Αλεξάνδρειας. Πέθανε το 2011.

Στη Βιέννη η Πάστρα μελέτησε την ανθρώπινη μορφή. Αναδρομικά έγραψε ότι δεν την απασχολούσε η εξωτερική εμφάνιση της φιγούρας, αλλά η θέση των όγκων στον χώρο, που δείχνει τις κατευθύνσεις της ισορροπίας στις διάφορες στάσεις του σώματος. Στο Παρίσι αντικατέστησε την έμπνευση με τα μαθηματικά. Από το 1968 δούλεψε με δύο σχήματα που αναγνωρίζει ο καθένας, το τετράγωνο και τον κύκλο, και τα συνδύασε σε μια νέα μορφή που ονόμασε Σύνεκτρον· το γαλλικό κράτος τής απένειμε γι’ αυτήν δίπλωμα ευρεσιτεχνίας το 1971. Το Σύνεκτρον έγινε η αφετηρία της σειράς Αναλογικά, που εξελίχθηκε από επίπεδες μελέτες σε ανάγλυφα και τρισδιάστατα γλυπτά βασισμένα σε ημικύκλια και ορθές γωνίες.

Το έργο της επέστρεφε διαρκώς σε ένα πρόβλημα: πώς μεταβάλλεται ο χώρος όταν αλλάζουν οι σχέσεις ανάμεσα στα μέρη του, ενώ το σύστημα των σχέσεων μένει το ίδιο. Κάθε γλυπτό είναι ταυτόχρονα η ανάλυση μιας φάσης αυτού του προβλήματος. Δούλεψε με ξύλο, σίδερο, πέτρα, μάρμαρο, βαμμένο αλουμίνιο και ντουραλουμίνιο, συχνά σε αρχιτεκτονική κλίμακα. Το 1974 η πρότασή της για μια πλατεία με πηγή 500 τετραγωνικών μέτρων στο Montreuil, κοντά στο Παρίσι, ήταν μία από τις τρεις που προκρίθηκαν ανάμεσα σε 100 συμμετοχές· ένα πέτρινο γλυπτό-περιβάλλον με το ίδιο θέμα ολοκληρώθηκε το 1976 σε λύκειο του Mirepoix, στη νότια Γαλλία. Μεταγενέστερες σειρές, όπως οι Σχέσεις-Ρυθμοί, συνδύασαν σίδερο και ξύλο Oregon pine σε πιο δυναμικές διατάξεις.

Το 2014 το Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στη Θεσσαλονίκη οργάνωσε αναδρομική έκθεση με τα σχέδια, τα γλυπτά και τα θεωρητικά της κείμενα στη Μονή Λαζαριστών, η οποία μεταφέρθηκε έπειτα στο Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης της Ρόδου. Οι Kalfayan Galleries στην Αθήνα παρουσίασαν τις παρισινές της σειρές το 2018 και τα χρόνια της Βιέννης το 2022. Στη Θεσσαλονίκη η Συνάρτησις Ι βρίσκεται στο Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών, ενώ ένα ανάγλυφο από βαμμένο σίδερο καλύπτει την πρόσοψη του Βαφοπουλείου Πνευματικού Κέντρου.

Δοκιμάστε: ανοίξτε την ηλεκτρονική καταγραφή της Εθνικής Πινακοθήκης για το Σύνεκτρον-Τετράγωνο-Κύκλος (1976, ντουραλουμίνιο, 55 × 55 × 9 εκ.), που αναφέρεται ως εκτιθέμενο στην Εθνική Γλυπτοθήκη στην Αθήνα. Γράψτε δύο ελληνικές προτάσεις, για παράδειγμα «Το σχήμα προκύπτει από τον κύκλο και το τετράγωνο», και μία ακόμη για το υλικό. Έπειτα συγκρίνετε τον τύπο του τίτλου Συνάρτησις με το σημερινό συνάρτηση.

• Είχε γαλλικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για ένα σχήμα: το Σύνεκτρον, κατοχυρωμένο το 1971.
• Το πρώτο της γλυπτό στο Σάλτσμπουργκ χτίστηκε σαν αρχαίο αγγείο, από δακτυλίους πηλού, και ο Ματαρέ το χρησιμοποίησε για να διδάξει τους μαθητές του.
• Σχεδίασε τα λογότυπα του Γαλλικού Ινστιτούτου Θεσσαλονίκης και του Τελλόγλειου Ιδρύματος Τεχνών.
• Άρχισε να σπουδάζει γλυπτική γύρω στα τριάντα πέντε της και το 2004 παρουσίαζε ακόμη νέο έργο στην Αθήνα.