Όλγα Βότση

Η Όλγα Βότση γεννήθηκε στον Πειραιά το 1922. «Βότση» ήταν το λογοτεχνικό της ψευδώνυμο· το πραγματικό της όνομα ήταν Όλγα Μπούκη-Πλατή. Σπούδασε φιλολογία στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Από το 1959 πέρασε τρία χρόνια στο Πανεπιστήμιο της Βόννης, όπου παρακολούθησε μαθήματα γερμανικής φιλολογίας και ιστορίας της τέχνης. Επί δώδεκα χρόνια εργάστηκε ως καθηγήτρια φιλόλογος σε δημόσια και ιδιωτικά σχολεία στην Ελλάδα και στην Κύπρο.

Πρωτοεμφανίστηκε στα γράμματα το 1943, στα χρόνια της γερμανικής Κατοχής, όταν το πειραιώτικο περιοδικό Νεοελληνική Μούσα δημοσίευσε το ποίημά της Προσευχή. Το πρώτο της βιβλίο, οι Ύμνοι, ακολούθησε το 1946. Τις επόμενες δεκαετίες συνεργάστηκε με λογοτεχνικά περιοδικά όπως η Νέα Εστία, η Ευθύνη, η Φιλολογική Πρωτοχρονιά και η Πνευματική Κύπρος. Ήταν μέλος της Εθνικής Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών και της Γυναικείας Λογοτεχνικής Συντροφιάς.

Η αναγνώριση ήρθε σταθερά. Τιμήθηκε με το Β΄ Κρατικό Βραβείο Ποίησης το 1971 και με το Α΄ Κρατικό Βραβείο Ποίησης το 1990. Το 1987 η Ακαδημία Αθηνών τής απένειμε το βραβείο Λάμπρου Πορφύρα, ενώ τιμήθηκε επίσης με βραβείο της Ελληνικής Εταιρείας Χριστιανικών Γραμμάτων. Πέθανε στην Αθήνα το 1998. Τα συγκεντρωμένα ποιήματά της κυκλοφόρησαν σε τέσσερις τόμους από το 1989 ως το 2002, οι δύο τελευταίοι μετά τον θάνατό της.

Η Βότση έγραψε κυρίως σύντομα ποιήματα σε ελεύθερο στίχο, με ήρεμη, εσωτερική φωνή. Τίτλοι όπως τα Ερημικά (1951), τα Ενδόμυχα (1953) και το Ύπαρξη και σιωπή (1958) δηλώνουν τα κύρια θέματά της: τη μοναξιά, τη σιωπή και την αναζήτηση κάποιου πράγματος πέρα από την καθημερινή ζωή. Ορισμένα ποιήματα απευθύνονται σε ένα θείο «Εσύ», γραμμένο με κεφαλαίο, και η κριτικός Χρύσα Σπυροπούλου-Μαρδικιάν έδωσε σε ένα από τα δοκίμιά της για τη Βότση τον τίτλο «Ένα μεταφυσικό τοπίο». Τα βιβλία της προσέχθηκαν νωρίς: ο Νικηφόρος Βρεττάκος έγραψε κριτική για το Ύπαρξη και σιωπή το 1959 και ο Ανδρέας Καραντώνης για τον Μεγάλο ήχο στη Νέα Εστία το 1967.

Ένα άτιτλο ποίημα από τα Ενδόμυχα δείχνει τη μέθοδό της. Αρχίζει με τον στίχο Προχωρούμε και Σ’ ανασαίνουμε. Μια ομάδα ανθρώπων, χαμένων μέσα στα σκοτάδια και στα βουνά και χωρισμένων από όλους, νιώθει μια παρουσία να τους τυλίγει σαν τον αγέρα της νύχτας, και το ποίημα τελειώνει, απροσδόκητα, με ευτυχία. Απλά ουσιαστικά, όπως αγέρας, νύχτα, μαλλιά, σκιά και χέρια, σηκώνουν μια αφηρημένη εμπειρία.

Μεταγενέστερες συλλογές, ανάμεσά τους το Κρύπτη και σύνορο (1970), το Πήλινο σχήμα (1985) και το Ο καιρός σε κοίταζε (1993), συνεχίζουν την ίδια γραμμή. Έγραψε επίσης δοκίμια, συγκεντρωμένα στα Πολύεδρα (1978) και στο Οδύνη και ευδία (1984), και μετέφρασε στα ελληνικά το γράμμα του Κάφκα στον πατέρα του (1971) και τα πεζά ποιήματα του Γκέοργκ Τρακλ (1974).

Η Βότση δεν είναι ευρέως γνωστή, όμως η ποίησή της ανήκει σήμερα στη σχολική ανάγνωση. Η ψηφιακή έκδοση του βιβλίου Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Β΄ Λυκείου, στην επίσημη πλατφόρμα ψηφιακών σχολικών βιβλίων, περιλαμβάνει το άτιτλο ποίημά της από τα Ενδόμυχα. Αγγλικές μεταφράσεις ποιημάτων της δημοσιεύτηκαν στο αμερικανικό περιοδικό The Charioteer το 1989–1990, ενώ έργα της μεταφράστηκαν στα ιταλικά, στα γαλλικά και στα πολωνικά. Για μια άσκηση στα ελληνικά, ανοίξτε τη σελίδα του σχολικού βιβλίου και βρείτε κάθε σύγκριση με το «σαν» ή το «σα». Αντιγράψτε μία εικόνα και γράψτε έπειτα μια δική σας πρόταση με το ίδιο σχήμα: «Η μουσική με τυλίγει σαν…». Τέλος, εξηγήστε σε μία ελληνική πρόταση γιατί το ποίημα τελειώνει με ευτυχία.

• Το «Βότση» ήταν ψευδώνυμο: το πραγματικό της όνομα ήταν Όλγα Μπούκη-Πλατή.
• Το πρώτο της δημοσιευμένο ποίημα, η Προσευχή, τυπώθηκε σε πειραιώτικο περιοδικό το 1943, στα χρόνια της Κατοχής.
• Σπούδασε γερμανική φιλολογία και ιστορία της τέχνης στη Βόννη και αργότερα μετέφρασε στα ελληνικά τον Κάφκα και τον Τρακλ.
• Τα συγκεντρωμένα ποιήματά της γεμίζουν τέσσερις τόμους, από τους οποίους οι δύο εκδόθηκαν μετά τον θάνατό της.