Σταύρος Τσιώλης

Ο Σταύρος Τσιώλης γεννήθηκε το 1937 στην Τρίπολη, την πρωτεύουσα της Αρκαδίας στην Πελοπόννησο· η Αρκαδία έγινε αργότερα το τοπίο αρκετών ταινιών του. Σπούδασε κινηματογράφο στη Σχολή Σταυράκου στην Αθήνα και από το 1958 εργάστηκε για περίπου δέκα χρόνια ως βοηθός σκηνοθέτη. Οι πηγές μετρούν από 54 έως 56 ταινίες, πολλές από αυτές της Φίνος Φιλμ, του μεγάλου στούντιο του λαϊκού ελληνικού κινηματογράφου. Σε συνέντευξη του 2018 είπε ότι τα κόλπα του σινεμά τα έμαθε από τον σκηνοθέτη Γιάννη Δαλιανίδη.

Η πρώτη του ταινία μεγάλου μήκους, Ο μικρός δραπέτης, γυρίστηκε για τη Φίνος Φιλμ σε δικό του σενάριο· χρονολογείται συνήθως στο 1968, αν και ορισμένες φιλμογραφίες γράφουν 1969. Ακολούθησαν αστυνομικές ταινίες και κοινωνικά δράματα, όπως ο Πανικός (1969), ενώ το Κατάχρησις εξουσίας, που χρονολογείται στο 1970 ή στο 1971, έγινε διεθνής επιτυχία. Έπειτα, γύρω στο 1971, απομακρύνθηκε από τη σκηνοθεσία. Επέστρεψε μόλις το 1985, με τη Μια τόσο μακρινή απουσία.

Από τότε γύριζε ταινίες τακτικά ως το 2004. Έγραψε επίσης θεατρικά έργα, συγκεντρωμένα σε τόμο με τίτλο Θεατρικά, και στίχους για λαϊκούς τραγουδιστές. Η τελευταία του ταινία βγήκε το 2017, όταν ήταν ογδόντα χρονών. Ο Τσιώλης πέθανε στην Αθήνα στις 23 Ιουλίου 2019.

Η Μια τόσο μακρινή απουσία (1985) είναι ένα σκοτεινό δράμα για δύο αδελφές: μετά τον θάνατο του πατέρα τους, η μία, πρώην φοιτήτρια στη Γερμανία, κλείνεται στον εαυτό της, και η προσπάθεια της αδελφής της να την προστατεύσει καταλήγει στη δική της κατάρρευση. Στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης του 1985 κέρδισε σειρά βραβείων, ανάμεσά τους βραβεία για τις ηθοποιούς της και για τη φωτογραφία του Γιώργου Αρβανίτη. Έπειτα το ύφος του άλλαξε. Οι Ακατανίκητοι εραστές (1988) ακολουθούν ένα αγόρι που δραπετεύει από ένα ορφανοτροφείο, περιφέρεται στο κέντρο της Αθήνας, παίρνει το τρένο για την Τρίπολη και περιπλανιέται στα βουνά της Αρκαδίας με μια νεαρή γυναίκα που της χάλασε το αυτοκίνητο, ώσπου επιστρέφει στο ερειπωμένο σπίτι της γιαγιάς του. Η ταινία κέρδισε τα βραβεία καλύτερης ταινίας και σκηνοθεσίας του φεστιβάλ και προβλήθηκε στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης.

Το Έρωτας στη χουρμαδιά (1990) και το Παρακαλώ, γυναίκες, μην κλαίτε (1992), γραμμένο μαζί με τον Χρήστο Βακαλόπουλο, βραβεύτηκαν επίσης στη Θεσσαλονίκη. Στο δεύτερο, δύο συντηρητές εικόνων από την Αθήνα φτάνουν σε ένα ορεινό χωριό της Αρκαδίας για να επισκευάσουν τις τοιχογραφίες μιας βυζαντινής εκκλησίας και φεύγουν αφήνοντας τη δουλειά μισή όταν έρχεται ο χειμώνας. Το Ας περιμένουν οι γυναίκες (1998) στέλνει τρεις μπατζανάκηδες γύρω από τη λίμνη Βόλβη, ενώ οι οικογένειές τους κάνουν διακοπές στη Θάσο. Μαζί με το Γυναίκες που περάσατε από δω (2017) οι δύο τελευταίες σχηματίζουν μια άτυπη τριλογία των «γυναικών». Το ύφος του στηρίζεται στο ήπιο χιούμορ, τον αυτοσχεδιασμένο διάλογο, την περιπλάνηση και συχνά σε ερασιτέχνες ηθοποιούς.

Οι ταινίες του Τσιώλη μένουν στη μνήμη για την αβίαστη περιπλάνηση και τη σιωπηλή κωμωδία τους. Τον Δεκέμβριο του 2023 η Ταινιοθήκη Θεσσαλονίκης οργάνωσε αναδρομή με τίτλο Μια τόσο κοντινή παρουσία, όπου προβλήθηκαν δεκατρείς ταινίες του και συζητήθηκε η ψηφιοποίησή τους. Οι ταινίες είναι στα ελληνικά, αλλά ολόκληρες ταινίες με αυτοσχεδιασμένο καθημερινό διάλογο είναι απαιτητικές ακόμη και στο Γ2· δουλέψτε με σύντομες σκηνές και υπότιτλους. Δοκιμάστε το εξής: διαβάστε τη διαδικτυακή περίληψη των Ακατανίκητων εραστών από το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και ξαναπείτε στα ελληνικά τη διαδρομή του αγοριού, από το ορφανοτροφείο, μέσα από την Αθήνα και το τρένο για την Τρίπολη, ως τα βουνά, με το «πρώτα, έπειτα, ώσπου». Τέλος, περιγράψτε ένα μέρος της διαδρομής σε δύο προτάσεις.

• Εργάστηκε ως βοηθός σκηνοθέτη σε περισσότερες από πενήντα ταινίες πριν σκηνοθετήσει τις δικές του.
• Η Μια τόσο μακρινή απουσία ήταν και το κινηματογραφικό ντεμπούτο της ηθοποιού Πέμης Ζούνη.
• Μια καμπάνια συλλογικής χρηματοδότησης για την τελευταία του ταινία συγκέντρωσε μόνο περίπου 8.000 ευρώ από τον στόχο των 60.000· έπειτα η εταιρεία Faliro House βοήθησε να ολοκληρωθεί.
• Ήταν ογδόντα χρονών όταν το Γυναίκες που περάσατε από δω προβλήθηκε στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης τον Νοέμβριο του 2017.