Λευτέρης Βογιατζής

Ο Λευτέρης Βογιατζής (γράφεται και Voyatzis) γεννήθηκε στην Καλλιθέα, στο νότιο άκρο της Αθήνας. Αρκετές καταγραφές δίνουν την 12η Οκτωβρίου 1944, ενώ άλλες πηγές, καθώς και ένα αφιέρωμα του 2025 για τα 80 χρόνια από τη γέννησή του, παραπέμπουν στο 1945. Σπούδασε αγγλική φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και έπειτα θέατρο στο Max Reinhardt Seminar της Βιέννης και στη δραματική σχολή του Κωστή Μιχαηλίδη στην Αθήνα. Ο πρώτος του ρόλος ήρθε το 1973: η γιαγιά στον «Κυριακάτικο περίπατο» του Ζορζ Μισέλ, σε σκηνοθεσία Γιώργου Μιχαηλίδη. Τα επόμενα χρόνια έπαιξε με το Αμφι-Θέατρο του Σπύρου Ευαγγελάτου, μεταξύ άλλων στον «Ταρτούφο» το 1978, και δίπλα στην Έλλη Λαμπέτη.

Το 1981 συνίδρυσε την εταιρεία «Η Σκηνή» με τον Βασίλη Παπαβασιλείου, την Άννα Κοκκίνου, τον Δημήτρη Καταλειφό, τη Σμαράγδα Σμυρναίου και άλλους. Το θέατρό τους, ένα πρώην καπνεργοστάσιο στην οδό Κυκλάδων στην Κυψέλη, που διαμόρφωσε ο αρχιτέκτονας Κυριάκος Κρόκος, άνοιξε στις 20 Μαρτίου 1982 με τη «Σπασμένη στάμνα» του Κλάιστ. Όταν η ομάδα διασπάστηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1980, ο Βογιατζής ίδρυσε το 1988 τη «νέα Σκηνή» και το 1989 ένα Εργαστήριο Αρχαίου Δράματος.

Η τελευταία του παράσταση, ο «Αμφιτρύων» του Μολιέρου για το Εθνικό Θέατρο, παίχτηκε στην Επίδαυρο τον Αύγουστο του 2012. Πέθανε από καρκίνο στην Αθήνα στις 2 Μαΐου 2013, Μεγάλη Πέμπτη. Το κοινό τον αποχαιρέτησε στο θέατρό του στην οδό Κυκλάδων πριν από την κηδεία στο Πρώτο Νεκροταφείο Αθηνών.

Ο Βογιατζής συχνά σκηνοθετούσε μια παράσταση και ταυτόχρονα έπαιζε σε αυτήν. Σε συνέντευξή του στην εφημερίδα «Το Βήμα» απέρριψε τη λέξη «τελειομανία» και χαρακτήρισε τη λεπτομέρεια ραχοκοκαλιά της δουλειάς. Το ρεπερτόριό του κινιόταν ελεύθερα ανάμεσα στους αιώνες. Τρία έργα του Γιώργου Διαλεγμένου, το «Σε φιλώ στη μούρη» (1986), «Η νύχτα της κουκουβάγιας» (1998) και το «Bella Venezia» (2005), του χάρισαν από ένα βραβείο σκηνοθεσίας «Κάρολος Κουν». Ανέβασε την «Αντιγόνη» του Σοφοκλή το 1992 και την ξαναπαρουσίασε το 2006–2007, και το 1993 τον «Κατσούρμπο» του Γεωργίου Χορτάτση, κωμωδία της κρητικής Αναγέννησης.

Για το Εθνικό Θέατρο σκηνοθέτησε τους «Πέρσες» του Αισχύλου στην Επίδαυρο το 1999, με μουσική του Σπύρου Σακκά και κίνηση του Δημήτρη Παπαϊωάννου. Στην οδό Κυκλάδων συμμετείχε, ως σκηνοθέτης ή ως ηθοποιός, στον «Μισάνθρωπο» (1996–1997) και στο «Σχολείο γυναικών» (2004) του Μολιέρου. Ανέβασε επίσης τα έργα του Χάρολντ Πίντερ «Τέφρα και σκιά» (2000) και «Θερμοκήπιο», καθώς και το «Καθαροί πια» της Σάρα Κέιν (2001). Στον κινηματογράφο εμφανίστηκε σχεδόν αποκλειστικά σε ταινίες του φίλου του Νίκου Παναγιωτόπουλου.

Το θέατρο της οδού Κυκλάδων φέρει σήμερα το όνομά του. Ένα διήμερο συνέδριο που έγινε εκεί τον Μάιο του 2017 οδήγησε σε έναν τόμο μελετών και μαρτυριών με επιμέλεια της Άννας Ταμπάκη και της Αλεξίας Αλτουβά του Πανεπιστημίου Αθηνών· το 2023 μια ημιημερίδα εξέτασε τις τέσσερις παραστάσεις του με έργα του Μολιέρου· και το φθινόπωρο του 2025 ένα δεκαήμερο αφιέρωμα πρόβαλε βιντεοσκοπήσεις της «Αντιγόνης», του «Bella Venezia», του «Καθαροί πια» και του «Θερμοκηπίου» δίπλα σε κοστούμια και σκηνικά. Δοκιμάστε το εξής: ανοίξτε το ψηφιακό αρχείο του Εθνικού Θεάτρου (nt-archive.gr), βρείτε τους «Πέρσες» του 1999 και διαβάστε τους συντελεστές, όπως «Σκηνοθεσία», «Σκηνικά» και «Φωτισμοί». Γράψτε μία πρόταση για κάθε πρόσωπο, για παράδειγμα «Τη σκηνοθεσία υπογράφει ο Λευτέρης Βογιατζής». Έπειτα μεταφέρετε τη φράση του: «Ο Βογιατζής έλεγε ότι η λεπτομέρεια είναι η ραχοκοκαλιά».

• Ο πρώτος του ρόλος στη σκηνή, το 1973, ήταν μια γιαγιά.
• Το θέατρο της «Σκηνής» στην οδό Κυκλάδων ήταν αρχικά καπνεργοστάσιο.
• Ήταν μία από τις βασικές φωνές της παιδικής ραδιοφωνικής εκπομπής «Εδώ Λιλιπούπολη» στο Τρίτο Πρόγραμμα της ΕΡΤ.
• Το καμαρίνι του στο θέατρο της οδού Κυκλάδων έχει διατηρηθεί όπως ήταν.