Ιωάννης Θεοδωρακόπουλος

Ο Θεοδωρακόπουλος γεννήθηκε στις 28 Φεβρουαρίου 1900 στο χωριό Βασσαράς της Λακωνίας, στη νότια Πελοπόννησο. Φοίτησε με υποτροφία στη Ριζάρειο Σχολή της Αθήνας και έπειτα έφυγε, όπως πολλοί προικισμένοι Έλληνες της γενιάς του, για τα γερμανόφωνα πανεπιστήμια: τη Βιέννη (1920–1922) και τη Χαϊδελβέργη (1922–1925), τότε ένα από τα μεγάλα κέντρα της ευρωπαϊκής φιλοσοφίας, όπου συζητούνταν η νεοκαντιανή παράδοση και οι νέες φιλοσοφίες της ύπαρξης και του πολιτισμού· άκουσε τον Χάινριχ Ρίκερτ και τον Καρλ Γιάσπερς και αναγορεύτηκε διδάκτωρ το 1925 με διατριβή για τη διαλεκτική του όντος στον Πλάτωνα. Εκεί σύναψε ισόβια φιλία με δύο άλλους νέους Έλληνες, τον Κωνσταντίνο Τσάτσο και τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο· η ελληνική πνευματική ιστορία τούς ονομάζει «γενιά της Χαϊδελβέργης».

Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, οι τρεις ίδρυσαν το 1929 το περιοδικό Αρχείον της Φιλοσοφίας και Θεωρίας των Επιστημών, που κυκλοφόρησε ως το 1940, μια προσπάθεια να φέρουν στα ελληνικά τη σοβαρή ευρωπαϊκή φιλοσοφία. Οι δρόμοι τους χώρισαν στη συνέχεια: ο Κανελλόπουλος έγινε πολιτικός και για λίγο πρωθυπουργός, ο Τσάτσος πολιτικός και αργότερα Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ενώ ο Θεοδωρακόπουλος έμεινε πάνω απ' όλα λόγιος, αν και διετέλεσε κι αυτός για λίγο υπουργός Παιδείας, το 1945 και το 1966.

Δίδαξε φιλοσοφία στο νεαρό Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (καθηγητής από το 1933) και από το 1939 στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, από το οποίο αποχώρησε το 1967 επί στρατιωτικής χούντας. Εξελέγη στην Ακαδημία Αθηνών το 1960, ήταν πρόεδρός της το 1963 και γενικός γραμματέας της από το 1966 ως τον θάνατό του· εκεί ίδρυσε το Κέντρο Ερεύνης της Ελληνικής Φιλοσοφίας. Πέθανε στην Αθήνα στις 20 Φεβρουαρίου 1981, έχοντας περάσει περισσότερο από μισό αιώνα στη συντροφιά του Πλάτωνα.

Στο κέντρο του έργου του Θεοδωρακόπουλου βρίσκεται ο Πλάτων. Η Εισαγωγή στον Πλάτωνα (1940) δεν είναι μια ξερή περίληψη δογμάτων αλλά μια πρόσκληση να διαβάσουμε τους διαλόγους ως ζωντανή φιλοσοφία: τα ερωτήματα του Σωκράτη για τη δικαιοσύνη, την ψυχή, τον έρωτα και τον θάνατο, το δράμα των συζητήσεων, τους μύθους και τις εικόνες με τις οποίες μιλά ο Πλάτων όταν το επιχείρημα φτάνει στα όριά του. Έγραψε κι άλλες μελέτες, όπως το Πλάτων – Πλωτίνος – Ωριγένης (1959), και ένα βιβλίο για τον Φάουστ του Γκαίτε (1956) που τιμήθηκε με Κρατικό Βραβείο, και έκανε παραδόσεις για τον Πλάτωνα επί δεκαετίες· για πολλούς Έλληνες αναγνώστες τα βιβλία του υπήρξαν η πρώτη γέφυρα ανάμεσα στα σχολικά αρχαία ελληνικά και στην ίδια τη φιλοσοφία.

Η προσέγγισή του αντανακλούσε τη διάπλασή του στη Χαϊδελβέργη. Διάβαζε τους Έλληνες με τα εργαλεία της γερμανικής φιλοσοφίας, της ιστορίας των ιδεών και της φιλοσοφίας του πολιτισμού, και έβλεπε την αρχαία σκέψη όχι ως μουσείο αλλά ως πηγή αξιών για τη σύγχρονη Ελλάδα και την Ευρώπη. Μαζί με τον Τσάτσο και τον Κανελλόπουλο ανήκε σε μια γενιά που ήθελε να δώσει στην Ελλάδα δική της φιλοσοφική γλώσσα, στα απαιτητικά αλλά αξιοπρεπή ελληνικά του πανεπιστημίου. Το ύφος του, μετρημένο και υψηλό, με μακριές περιόδους και αφηρημένα ουσιαστικά, είναι χαρακτηριστικό αυτής της παράδοσης, και είναι ένας από τους λόγους που τα βιβλία του αποτελούν θαυμάσιο σχολείο για τον προχωρημένο αναγνώστη των ελληνικών.

Η Εισαγωγή στον Πλάτωνα του Θεοδωρακόπουλου βρίσκεται ακόμη στα ράφια των Ελλήνων φοιτητών φιλοσοφίας και κλασικής φιλολογίας και στα παλαιοβιβλιοπωλεία όλης της Αθήνας, μια καλή πρώτη αγορά για τον μαθητή του επιπέδου Γ2 που θέλει να διαβάσει για τον Πλάτωνα στα ελληνικά. Το όνομά του συνδέεται, στην ελληνική πνευματική ιστορία, με τον Τσάτσο και τον Κανελλόπουλο, και η «γενιά της Χαϊδελβέργης» παραμένει σημείο αναφοράς όταν συζητιέται πώς μπήκε η φιλοσοφία στη νέα ελληνική. Ως μέλος της Ακαδημίας Αθηνών ανήκει στην ιστορία του θεσμού. Οι σελίδες του ιστότοπου για τον Πλάτωνα και τον Σωκράτη είναι το φυσικό επόμενο βήμα: διαβάστε μια σελίδα της Απολογίας και έπειτα διαβάστε τι έκανε από αυτήν ο Θεοδωρακόπουλος.

• Ο ίδιος, ο Κωνσταντίνος Τσάτσος και ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος μνημονεύονται μαζί ως η «γενιά της Χαϊδελβέργης».
• Από τους τρεις φίλους, ο ένας έγινε πρωθυπουργός και ο άλλος Πρόεδρος της Δημοκρατίας· εκείνος έμεινε φιλόσοφος, αν και υπήρξε δύο φορές για λίγο υπουργός Παιδείας.
• Εξελέγη στην Ακαδημία Αθηνών το 1960, προήδρευσε σε αυτήν το 1963 και ήταν γενικός γραμματέας της από το 1966 ως το 1981.
• Το 1975 ίδρυσε μια ελεύθερη σχολή φιλοσοφίας με το όνομα του βυζαντινού φιλοσόφου Πλήθωνα, στη Μαγούλα κοντά στον Μυστρά.