Η ζωή
Ο Μάτεσις γεννήθηκε το 1933 στη Δίβρη, ορεινό χωριό της Ηλείας στη δυτική Πελοπόννησο, που σήμερα ονομάζεται Λάμπεια. Τα παιδικά του χρόνια συνέπεσαν με την πιο σκοτεινή δεκαετία της νεότερης ελληνικής ιστορίας: την Κατοχή (1941–1944) και τον Εμφύλιο που ακολούθησε (1946–1949), χρόνια πείνας, αντιποίνων και διχασμένων χωριών. Οι εμπειρίες αυτές, ιδωμένες με μάτια παιδιού, θα γίνονταν η πρώτη ύλη των καλύτερων έργων του.
Εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, σπούδασε υποκριτική σε δραματική σχολή, αλλά και μουσική, παίρνοντας δίπλωμα βιολιού. Τη δεκαετία του 1960 άρχισε να γράφει θέατρο: Ο σταθμός κέρδισε διαγωνισμό θεατρικού έργου το 1964, και Η τελετή τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Θεάτρου το 1966. Έγινε ένας από τους συγγραφείς της γενιάς που ανανέωσε το ελληνικό θέατρο τις δεκαετίες του 1960 και του 1970, μαζί με τη Λούλα Αναγνωστάκη, τον Βασίλη Ζιώγα και τον Δημήτρη Κεχαΐδη. Τα έργα του συνδύαζαν ρεαλισμό, μαύρο χιούμορ και παράλογο, και κοίταζαν κατάματα την ελληνική οικογενειακή ζωή, την κοινωνική υποκρισία και τα σημάδια της ιστορίας.
Ο Μάτεσις υπήρξε επίσης πολυγραφότατος μεταφραστής για την ελληνική σκηνή, από τον Αριστοφάνη ως τον Σαίξπηρ, τον Μολιέρο, τον Τενεσί Ουίλιαμς και τον Πίντερ, και έγραψε τηλεοπτικές σειρές. Στράφηκε αργά στο μυθιστόρημα, πάνω από τα πενήντα, με την Αφροδίτη (1986), και ήταν το μυθιστόρημα που τον έκανε γνωστό στο εξωτερικό: Η μητέρα του σκύλου μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες. Συνέχισε να γράφει μυθιστορήματα ως τα τέλη της δεκαετίας του 2000. Το 2011 έπαθε εγκεφαλικό κατά τη διάρκεια μιας παράστασης στο Θέατρο Τέχνης, και πέθανε στην Αθήνα στις 20 Ιανουαρίου 2013, λίγο μετά τα ογδοηκοστά του γενέθλια.
Το έργο
Το θέατρό του ξεκίνησε τη δεκαετία του 1960 με έργα όπως Η τελετή και συνεχίστηκε με έργα όπως ο Περιποιητής φυτών (1989), που κέρδισε το βραβείο Κάρολος Κουν. Είναι συχνά γκροτέσκα και αστεία στην επιφάνεια και σκληρά από κάτω: κλειστές οικογένειες, μικρές πόλεις, άνθρωποι φυλακισμένοι στις συμβάσεις, και η επίμονη αίσθηση ότι ο δημόσιος βίος στην Ελλάδα ήταν ένα θέατρο ψεμάτων.
Η μητέρα του σκύλου (1990) είναι το αριστούργημά του. Η αφηγήτρια, η Ραραού, διηγείται τη ζωή της σε ασθμαίνοντα προφορικά ελληνικά, γεμάτα λάθη, παροιμίες και κωμικές παρανοήσεις. Στην Κατοχή, σε μια μικρή πόλη, ο πατέρας της λείπει και η μητέρα της, για να θρέψει τα παιδιά της, κοιμάται με τους στρατιώτες των κατακτητών. Στην Απελευθέρωση οι κάτοικοι κουρεύουν τη μητέρα και τη διαπομπεύουν στους δρόμους, και εκείνη δεν συνέρχεται ποτέ. Η Ραραού μεγαλώνει και γίνεται ηθοποιός, παίζοντας τους ρόλους της με τεράστια περηφάνια. Η φρίκη της ιστορίας δεν περιγράφεται ποτέ ευθέως· φιλτράρεται μέσα από την αφελή, τρυφερή, αυταπατώμενη φωνή μιας γυναίκας που αρνείται να γίνει θύμα. Το αποτέλεσμα είναι συγχρόνως πολύ αστείο και συντριπτικό.
Τα μεταγενέστερα μυθιστορήματά του, ανάμεσά τους Ο παλαιός των ημερών (1994) και Πάντα καλά (1998), συνέχισαν να εξερευνούν τη μνήμη, την οικογένεια και την ελληνική επαρχία με το ίδιο μείγμα τρυφερότητας και άγριας ειρωνείας.
Η κληρονομιά στη σημερινή Ελλάδα
«Η μητέρα του σκύλου» είναι ένα από τα πιο πολυδιαβασμένα ελληνικά μυθιστορήματα των τελευταίων δεκαετιών του εικοστού αιώνα. Το μελετούν οι φοιτητές της νεοελληνικής λογοτεχνίας, και κυκλοφορεί στα αγγλικά ως The Daughter, ώστε ο μαθητής μπορεί να διαβάσει τα δύο παράλληλα και να ακούσει τι χάνει η μετάφραση από τη φωνή της Ραραούς. Ο Μάτεσις ανήκει επίσης στην ιστορία της μεταπολεμικής ελληνικής σκηνής, και τα έργα του επιστρέφουν ακόμη στα θέατρα. Διαβασμένος μαζί με τη Διδώ Σωτηρίου και τον Ιάκωβο Καμπανέλλη, ανήκει στους συγγραφείς που δίδαξαν στους Έλληνες να κοιτάζουν πίσω την Κατοχή και τον Εμφύλιο χωρίς επίσημους ηρωισμούς. Τα βιβλία του προστατεύονται από πνευματικά δικαιώματα, οπότε αναζητήστε τα σε ελληνικά βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες.
Το ξέρατε;
- Εξέδωσε το πιο γνωστό του μυθιστόρημα, «Η μητέρα του σκύλου», γύρω στα πενήντα επτά του, ύστερα από μακρά πορεία ως θεατρικός συγγραφέας.
- Το μυθιστόρημα κυκλοφόρησε στα αγγλικά με τον τίτλο The Daughter.
- Η αφηγήτριά του, η Ραραού, μιλά σκόπιμα σπασμένα, κωμικά ελληνικά, κάτι που κάνει το βιβλίο πρόκληση και απόλαυση για τους μεταφραστές.
- Υπήρξε επίσης πολυγραφότατος μεταφραστής θεατρικών έργων για την ελληνική σκηνή.
Βασικά έργα
| Τίτλος | Σημασία | Έτος |
|---|---|---|
| Η τελετή | Η τελετή (θεατρικό έργο, Κρατικό Βραβείο Θεάτρου) | 1966 |
| Περιποιητής φυτών | Περιποιητής φυτών (θεατρικό έργο) | 1989 |
| Η μητέρα του σκύλου | Η μητέρα του σκύλου (μυθιστόρημα) | 1990 |
| Ο παλαιός των ημερών | Ο παλαιός των ημερών (μυθιστόρημα) | 1994 |
| Πάντα καλά | Πάντα καλά (μυθιστόρημα) | 1998 |
Μια φράση που μένει
Με ενδιαφέρουν τα έργα μου όσο ζω εδώ.
Me endiaferoun ta erga mou oso zo edo.
