Μάρθα Φριντζήλα

Η Μάρθα Φριντζήλα γεννήθηκε το 1972 στην Ελευσίνα, δυτικά της Αθήνας, και μεγάλωσε εκεί. Σπούδασε μουσική και θέατρο και το 1993 άρχισε να εργάζεται ως επαγγελματίας ηθοποιός. Οι πρώτοι της ρόλοι ήταν στο Εθνικό Θέατρο, στη «Μήδεια» του Ευριπίδη σε σκηνοθεσία Νίκου Χαραλάμπους και στη «Φάρμα των ζώων» του Τζορτζ Όργουελ σε σκηνοθεσία Δημήτρη Ποταμίτη. Τα επόμενα χρόνια έπαιξε στην «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή σε σκηνοθεσία Λυδίας Κονιόρδου (1996), στη «Λυσιστράτη» του Αριστοφάνη (1997) και στην «Ιφιγένεια εν Αυλίδι» του Ευριπίδη (2002), καθώς και στη «Φόνισσα» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, σε σκηνοθεσία Σωτήρη Χατζάκη στο Θέατρο Πολιτεία, από το 1998 έως το 2000.

Σκηνοθετεί επίσης από το 1996. Το 1999 ανέλαβε τη σκηνοθεσία του θιάσου «Δρόμος με Δέντρα» και από το 2000 έως το 2009 συνδιηύθυνε τον χώρο τέχνης Κρατήρας στην Αθήνα. Το 2010 άρχισε να διευθύνει το Baumstrasse, έναν ανεξάρτητο χώρο για θέατρο, μουσική και εργαστήρια στον Βοτανικό, και το 2012 το Αττικό Σχολείο Αρχαίου Δράματος, που έχει οργανώσει σεμινάρια στην Ελευσίνα. Δίδαξε υποκριτική στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου και παραδίδει μαθήματα παραδοσιακού τραγουδιού από το 2002. Στο εξωτερικό έχει συνεργαστεί με το Πανεπιστήμιο του Πρίνστον, το Πανεπιστήμιο Stockton στο Νιου Τζέρσεϊ και την Brooklyn Academy of Music.

Ως τραγουδίστρια, η Φριντζήλα κινείται ανάμεσα στο παραδοσιακό τραγούδι, το ρεμπέτικο και το έντεχνο. Η πρώτη της δισκογραφική συμμετοχή είναι στον δίσκο του Βασίλη Σκουλά «Αναστορούμαι» (1998). Από το 2003 εμφανίστηκε με τον συνθέτη Θανάση Παπακωνσταντίνου και τραγούδησε στον ζωντανό δίσκο του «Τα ζωντανά» (2004). Αργότερα έδωσε συναυλίες με τη Μαρία Φαραντούρη, την Τάνια Τσανακλίδου και τη Λένα Πλάτωνος, και το 2010 μοιράστηκε ένα ζωντανό πρόγραμμα με τη Χάρις Αλεξίου. Είναι η τραγουδίστρια του Kubara Project, και στους προσωπικούς της δίσκους περιλαμβάνονται «Η Μάρθα Φριντζήλα τραγουδά Θέμο Σκανδάμη» (2011) και μια ζωντανή ηχογράφηση με τον πιανίστα Τάκη Φαραζή (2014).

Στο θέατρο έχει σκηνοθετήσει Ευριπίδη, Αισχύλο και Σοφοκλή, συχνά για φεστιβάλ που συνδέονται με την Ελευσίνα. Οι «Βάκχες» της παρουσιάστηκαν στα Αισχύλεια της Ελευσίνας το 2013 και το 2017 στο Αρχαίο Στάδιο της Επιδαύρου, με μουσική του Βασίλη Μαντζούκη· εκείνη σκηνοθέτησε, έπαιξε και τραγούδησε. Τον Ιανουάριο του 2021, με τα θέατρα κλειστά λόγω της πανδημίας, το Εθνικό Θέατρο μετέδωσε ζωντανά τη «Μήδεια – Medea’s Son(g)s» από τη νέα Ερευνητική του Σκηνή, σε μετάφραση Νικολέττας Φριντζήλα· η ίδια τη σκηνοθέτησε και ερμήνευσε τη Μήδεια. Ο αγγλικός υπότιτλος παίζει με τις λέξεις sons (γιοι) και songs (τραγούδια). Πριν από τη μετάδοση παρομοίασε το θέατρο στην οθόνη με έναν γάμο ή μια βάπτιση που οι συγγενείς παρακολουθούν μόνο από τις οθόνες τους.

Η επίδραση της Φριντζήλα περνά τόσο από τη διδασκαλία όσο και από τις παραστάσεις. Το Baumstrasse στον Βοτανικό στεγάζει τον θίασό της «Δρόμος με Δέντρα» και φιλοξενεί εργαστήρια για το παραδοσιακό τραγούδι, τη φωνή και την αρχαία τραγωδία, μαζί με συναυλίες άλλων μουσικών. Το Αττικό Σχολείο Αρχαίου Δράματος ξεκίνησε το 2012 στην Ελευσίνα, την πόλη των αρχαίων Μυστηρίων όπου γεννήθηκε· σήμερα τα σεμινάριά του γίνονται στο Baumstrasse. Το ψηφιακό αρχείο του Εθνικού Θεάτρου, προσβάσιμο μέσω του SearchCulture.gr, διασώζει τους συντελεστές και τις φωτογραφίες του Κάρολ Γιάρεκ από τη «Μήδειά» της.

Μια άσκηση για όσους μαθαίνουν ελληνικά: διαβάστε φωναχτά δύο φορές τη φράση της «αυτό είναι και το θέατρο: ένα μυστήριο που δεν υφίσταται χωρίς μάρτυρες», πρώτα με παύση στην άνω και κάτω τελεία και ύστερα χωρίς διακοπή, και σημειώστε ποια λέξη τονίζει κάθε εκδοχή.

• Το 2007 η σειρά Visages d’Europe του ARTE της αφιέρωσε το ντοκιμαντέρ «Bienvenue chez Martha» (Καλώς ήρθατε στης Μάρθας), των Τίμωνα Κουλμάση και Ηρώς Σιαφλιάκη.
• Τον Φεβρουάριο του 2015 παρουσίασε στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον, μαζί με φοιτητές μουσικούς, ελληνικά τραγούδια με τίτλο «Α-Ω».
• Η ζωντανή μετάδοση της «Μήδειας» της το 2021 είχε προαιρετικούς αγγλικούς υπότιτλους, ώστε θεατές στο εξωτερικό να παρακολουθούν μια αρχαία τραγωδία στα νέα ελληνικά.